গেষ্ট্ৰিক বা এচিডিটি

-জাহিদ আহমেদ |

গেষ্ট্ৰিক বুলি ক’লে আমি সাধাৰণতে পেটৰ ওপৰৰ অংশত অৰ্থাৎ নাভিৰ ওপৰফালে পেটৰ ভিতৰত কেতিয়াবা যি বিষ অনুভৱ কৰো তাকে বুজি পাওঁ। দৈনন্দিন জীৱনত আমি সচৰাচৰ প্ৰায় বেছিভাগ মানুহেই এই বেমাৰৰ স’তে মোকাবিলা কৰি থাকো যদিও বেমাৰটোৰ বিষয়ে কেতিয়াও ভালকৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ সুবিধা নাপাওঁ। সাধাৰণতে যেতিয়া আমি গেষ্ট্ৰিকৰ বিষ অনুভৱ কৰো, তেতিয়া লগত আৰু কিছুমান লক্ষণ দেখা পাওঁ, যেনে – বুকুৰ জ্বলা-পোৰা (heart burn), টেঙা উগাৰ (belching), পেটত বুট বুট শব্দ কৰা আৰু পেট ফুলা (gaseous dissension of abdomen, bloating) বমিৰ ভাব (nausea) আৰু কেতিয়াবা বমি (vomiting) ইত্যাদি। যেতিয়া কোনো বেমাৰীয়ে গেষ্ট্ৰিকৰ বিষ হোৱা বুলি আমাৰ আগত আহি বিৱৰণ দিয়ে, তেতিয়া আমি পেটৰ বিষৰ অন্যান্য কাৰণসমুহো বিচাৰি উলিয়াব খোজো। মানুহে গেষ্ট্ৰিকৰ বিষ বুলিয়েই কয় যদিও পেটৰ বিষৰ বহু কাৰণ থাকিব পাৰে যেনে –

Peptic ulcer disease য’ত পাকস্থলী আৰু ইয়াৰ পিছৰ অংশ (duodenum) ৰ ভিতৰৰ স্তৰ (inner layer) ফুলি উঠে আৰু ঘাঁ হয় যিটো H. pylori নামৰ এক বিশেষ বেক্টেৰিয়াৰপৰা সৃষ্টি হয়।
GERD (Gastro-Esophageal Reflex Disease) য’ত পাকস্থলীৰ ভিতৰৰপৰা হাইড্ৰ’ক্লৰিক এচিড বা পিত্তৰস

পাকস্থলীৰ ওপৰৰ নলীয়েদি (esophagus) মুখলৈ ঘূৰি আহে।

কেতিয়াবা Gallbladder-অত পাথৰ হ’লেও gallbladder ফুলি উঠে বা পিত্তনলী বন্ধ হৈ যায়; তেতিয়াও পেটত প্ৰচণ্ড বিষ অনুভৱ হয়।
কেতিয়াবা পাকস্থলীৰ কেন্সাৰ, পেনক্ৰিয়াজৰ কেন্সাৰ, লিভাৰৰ কেন্সাৰ, পাকস্থলীৰ আৱৰণৰ বেমাৰ (peritonitis)ৰ কাৰণেও প্ৰচণ্ড পেটৰ বিষ অনুভৱ হয়।

এই ধৰণৰ বেমাৰৰ উপযুক্ত পৰীক্ষা (proper diagnosis) কৰি প্ৰয়োজন সাপেক্ষে শল্য চিকিৎসাৰ সহায়ত সম্পূৰ্ণৰূপে

আৰোগ্য লাভ কৰিব পাৰি। এচিডিটি সাধাৰণ মানুহৰ মুখৰ ভাষা যদিও চিকিৎসা-বিজ্ঞানত ইয়াক hyperacidity বুলি কোৱা হয়; য’ত পাকস্থলীত মাত্ৰাধিক hydrochloric acid নিঃসৰণ হয়। এই hydrochloric acid পাকস্থলীৰ খাদ্যবস্তু হজম হোৱাত সহায় কৰে। কিন্তু যেতিয়াই ইয়াৰ পৰিমাণ পাকস্থলীত অসময়ত বেছি হয়, তেতিয়াই মানুহে পেটত বিষ বা অসহ্য যন্ত্রণা অনুভৱ কৰে, লগতে বুকুৰ জ্বলা-পোৰা, টেঙা উগাৰ, পেটত বুট বুট শব্দ আৰু পেট ফুলা, বমিৰ ভাব বা বমি ইত্যাদি লক্ষণসমূহে দেখা দিয়ে। সাধাৰণতে অনিয়মিত খাদ্যাভ্যাসেই এই বেমাৰৰ প্ৰধান কাৰণ যদিও hyperacidityৰ অন্যান্য কাৰণসমূহ হ’ল –

খুব বেছি তেল জাতীয়, জ্বলা আৰু নিমখীয়া খাদ্য গ্ৰহণ কৰা।
খুব বেছি টেঙা জাতীয় খাদ্য, যেনে – বিলাহী, সুমথিৰা টেঙা বা অন্যান্য citrus fruits ইত্যাদি গ্ৰহণ।
আহাৰ গ্ৰহণৰ পিছত খুব সোনকালে বিছনালৈ যোৱা আৰু শোৱা।
অত্যধিক মানসিক চাপ বা চিন্তা।
অত্যধিক মদ্যপান, বিড়ী ছিগাৰেট খোৱা, ড্ৰাগচ সেৱন।
অত্যধিক চাহ, বিশেষকৈ গাখীৰ দিয়া চাহ, কফি খোৱা।
অত্যধিক চকলেট, কোমল পানীয় (soft drinks like cold drinks etc.) খোৱা।
অত্যধিক fried foods অৰ্থাৎ তেলত ভজা যি কোনো খাদ্য গ্ৰহণ।
অত্যধিক বাদাম, মাখন, চীজ গ্ৰহণ।
মাত্ৰাধিক গৰু, গাহৰি আৰু ভেৰাৰ মাংস খোৱা।

উপৰিউক্ত কাৰণসমূহ যদি আমি প্ৰয়োজন সাপেক্ষে পৰিত্যাগ কৰি চলিব পাৰো, তেতিয়াহ’লে hyperacidity বা গেষ্ট্ৰিকৰ

বিষৰপৰা বহুখিনি আৰোগ্য লাভ কৰিব পাৰি। তদুপৰি তলত দিয়া উপায়েৰে hyperacidity নামৰ ব্যাধিৰপৰা ৰক্ষা পোৱা যায় –