ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ হতাশাৰ বাবে দোষী নেকি ফেচবুক, মাৰ্ক জুকাৰবাৰ্গ?

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ হতাশাৰ বাবে দোষী নেকি ফেচবুক!

দিলীপ দৈমাৰী

ইজৰাইলৰ নেতৃত্বত কৰা এক শৈক্ষিক অধ্যয়নে ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম ফেচবুকে কলেজীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ নতুন প্ৰমাণ ডাঙি ধৰিছে।

২০০৪ চনত আত্মপ্ৰকাশ কৰা আৰু বিশ্বৰ দুই বিলিয়ন লোকে দৈনিক ব্যৱহাৰ কৰা মাৰ্ক জুকাৰবাৰ্গৰ অগ্ৰণী সামাজিক মাধ্যম ফেচবুকে কলেজীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত গুৰুতৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছে। ফেচবুকৰ সুবিধা থকা আৰু নথকা বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ আমেৰিকান ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ তুলনাত এই কথা প্ৰমাণিত হ’ল।

শীঘ্ৰেই আমেৰিকান ইকনমিক ৰিভিউত “ছ’চিয়েল মিডিয়া এণ্ড মেন্টেল হেল্থ” শীৰ্ষক শিৰোনামেৰে প্ৰকাশ কৰিবলগীয়া এই অধ্যয়নক ইতিমধ্যে এইবাৰৰ ‘ইকনমিক ছ’চাইটি ইউৰোপিয়ান মিটিঙ’ত পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল টেল আভিভ বিশ্ববিদ্যালয় (TAU), মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজিৰ স্ল’ন স্কুল অৱ মেনেজমেণ্ট আৰু ইটালীৰ মিলানৰ বকোনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষকসকলে।

এই অধ্যয়নত ফেচবুকৰ প্ৰথম ডেৰ-দুবছৰ (২০০৪-২০০৬)ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে – যেতিয়া নতুন ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কটো ক্ৰমান্বয়ে শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ মাজেৰে বিয়পি পৰিছিল । তথ্যসমূহৰ তুলনা কৰাত দেখা গ’ল যে গুৰুতৰ হতাশা আৰু উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে, ৭%ৰ পৰা ২০%লৈ। টিএইউৰ বাৰ্গলাছ স্কুল অৱ ইকনমিক্সৰ ড০ ৰ’ই লেভি, এমআইটিৰ অধ্যাপক আলেক্সি মাকাৰিন আৰু বকোনিৰ অধ্যাপক লুকা ব্ৰাঘিয়েৰীয়ে এই অধ্যয়নৰ নেতৃত্ব দিছিল।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ হতাশাৰ বাবে দোষী নেকি ফেচবুক, মাৰ্ক জুকাৰবাৰ্গ? — Photo by Pixabay on Pexels.com

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত তীব্ৰ হতাশা বৃদ্ধি

ব্ৰাঘিয়েৰীয়ে কয়, “যোৱা ১৫ বছৰত আমেৰিকাত কিশোৰ-কিশোৰী আৰু যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্কসকলৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ ধাৰা যথেষ্ট বেয়া হৈছে। যিহেতু ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ উত্থানৰ লগে লগে ট্ৰেণ্ডৰ এনে অৱনতি ঘটিছিল, সেয়েহে দুয়োটা পৰিঘটনাৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে বুলি অনুমান কৰাটো যুক্তিসংগত যেন লাগিছিল।”

এই অধ্যয়ন ২০০৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত ফেচবুকৰ আৱিষ্কাৰৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছে, যেতিয়া ই আছিল বিশ্বৰ প্ৰথমটো ছ’চিয়েল নেটৱৰ্ক। ফেচবুক প্ৰথম অৱস্থাত কেৱল হাৰ্ভাৰ্ডৰ ইমেইল ঠিকনা থকা হাৰ্ভাৰ্ডৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়েহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। আমেৰিকা আৰু বাহিৰৰ অন্যান্য কলেজলৈ দ্ৰুতগতিত বিয়পি পৰা এই নেটৱৰ্ক অৱশেষত ২০০৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আমেৰিকা আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ সাধাৰণ জনতাৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হয়।

গৱেষকসকলে সেই প্ৰথম ডেৰ-দুবছৰত ফেচবুকৰ ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰণৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি ফেচবুকৰ সুবিধা থকা মহাবিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ সৈতে সেই সময়ত প্লেটফৰ্মৰ সুবিধা নথকা মহাবিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদ্ধতিত সময়ৰ লগে লগে বা কলেজসমূহৰ মাজত মানসিক স্বাস্থ্যৰ যিকোনো পাৰ্থক্যও লক্ষ্য কৰা হৈছিল যিবোৰ ফেচবুকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নাছিল। এই পদ্ধতিয়ে “প্ৰাকৃতিক পৰীক্ষা”ৰ দৰেই পৰিস্থিতি সক্ষম কৰি তুলিলে – আজি স্পষ্টভাৱে অসম্ভৱ এতিয়া কোটি কোটি লোকে বহুতো ভিন্ন সামাজিক নেটৱৰ্ক ব্যৱহাৰ কৰে।

ছ’চিয়েল মিডিয়া আৰু হতাশা

মাকাৰিনে কয়, “বহু গৱেষণাত ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ আৰু মানসিক স্বাস্থ্যৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন লক্ষণৰ মাজত এক সম্পৰ্ক পোৱা গৈছে। “অৱশ্যে এতিয়ালৈকে ছ’চিয়েল মিডিয়া প্ৰকৃততে মানসিক স্বাস্থ্যৰ দুৰ্বলতাৰ কাৰণ আছিল নেকি সেইটো নিৰ্ণয় কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক হৈ পৰিছে। এই অধ্যয়নত এক নতুন গৱেষণা পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰি আমি এই কাৰণগততা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিলো।

“আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে এখন কলেজত ফেচবুক ৰোল-আউটৰ ফলত মানসিক স্বাস্থ্যৰ দুৰ্বলতা, বিশেষকৈ হতাশাৰ লক্ষণসমূহ বৃদ্ধি পাইছিল। আমি এইটোও দেখিবলৈ পাওঁ যে মানসিক ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত ফেচবুকৰ প্ৰৱৰ্তনৰ ফলত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পায়।’’- গৱেষকসকলে গৱেষণা পত্ৰখনত লিখিছে।

“শেষত আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে, ফেচবুক প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে মানসিক স্বাস্থ্যৰ দুৰ্বলতাৰ ফলত শৈক্ষিক প্ৰদৰ্শনত হোৱা ব্যাঘাত জন্মা বুলি ৰিপৰ্ট কৰাৰ সম্ভাৱনা অধিক আছিল। ব্যৱস্থাৰ ওপৰত অতিৰিক্ত প্ৰমাণে প্ৰকাশ কৰে যে ফেচবুকে প্ৰতিকূল সামাজিক তুলনাক লালন-পালন কৰাৰ বাবেই এই ফলাফল পোৱা গৈছে।”

এই অধ্যয়নত দুটা ভিন্ন ডাটাছেটৰ পৰা তথ্য একত্ৰিত কৰা হৈছিল – আমেৰিকাৰ ৭৭৫ খন কলেজত ফেচবুক প্ৰৱৰ্তনৰ নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ আৰু আমেৰিকাৰ কলেজসমূহত সময়ে সময়ে কৰা সমীক্ষা নেচনেল কলেজ হেল্থ এচেছমেণ্ট (NCHA)।

গৱেষকসকলে এনচিএইচএত ১৫টা প্ৰাসংগিক প্ৰশ্নৰ ভিত্তিত এটা সূচকাংক নিৰ্মাণ কৰিছিল, য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক যোৱা এটা বছৰত তেওঁলোকৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে সোধা হৈছিল। তেওঁলোকে ফেচবুকৰ আগমনৰ পিছত মানসিক স্বাস্থ্যৰ লক্ষণসমূহ – বিশেষকৈ হতাশা আৰু উদ্বেগ – পৰিসংখ্যাগতভাৱে যথেষ্ট বেছি বেয়া হোৱা দেখা পাইছিল, যিটো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সংখ্যা ৭% বৃদ্ধি পাইছে যিসকলে পূৰ্বৰ বছৰটোত অন্ততঃ এবাৰ, ইমানেই গুৰুতৰ হতাশাত ভুগিছিল যে ই তেওঁলোকৰ বাবে কাম কৰাটো কঠিন আছিল; উদ্বেগজনক বিকাৰৰ কথা কোৱাসকলৰ ২০% বৃদ্ধি; মধ্যমীয়াৰ পৰা গুৰুতৰ হতাশাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ আশা কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শতকৰা হাৰ ২৫%ৰ পৰা ২৭%লৈ বৃদ্ধি; ডিপ্ৰেছন বা উদ্বেগৰ বাবে শৈক্ষিক প্ৰদৰ্শনত ব্যাঘাত জন্মা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শতকৰা হাৰ ১৩%ৰ পৰা ১৬%লৈ বৃদ্ধি।

তদুপৰি মানসিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত ফেচবুকৰ প্ৰভাৱ তথা চাকৰি হেৰুৱাৰ প্ৰভাৱৰ প্ৰায় ২৫% আৰু আৰ্থিক ঋণ থকা আৰু নথকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিক অৱস্থাৰ মাজৰ ব্যৱধানৰ ৮৫% জুখিছিল – নিয়োগ হেৰুওৱা আৰু ঋণৰ প্ৰভাৱ প্ৰবলভাৱে প্ৰভাৱিত কৰা বুলি জনা যায় ।

লেভিয়ে কয়, “সম্ভাৱ্য ব্যৱস্থাসমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ সময়ত আমি অনুমান কৰিছিলো যে প্ৰতিকূল সামাজিক তুলনাই আমি পোৱা প্ৰভাৱসমূহৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে, আৰু এনে তুলনাৰ প্ৰতি অধিক সহজলভ্য ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নেতিবাচক প্ৰভাৱৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি।”

এই ব্যাখ্যা পৰীক্ষা কৰিবলৈ গৱেষকসকলে এনচিএইচৰ পৰা অধিক তথ্য সংগ্ৰহ কৰিলে।

“আমি উদাহৰণস্বৰূপে, কেম্পাছৰ বাহিৰত বাস কৰা আৰু ফলস্বৰূপে সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে কম জড়িত হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত অধিক নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলোৱা দেখিলোঁ, আৰু ক্ৰেডিট-কাৰ্ডৰ ঋণ থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ওপৰত অধিক নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলোৱা দেখিলোঁ যিসকলে তেওঁলোকৰ কথিতভাৱে ধনী সমনীয়াসকলক দেখা পাইছিল নেটৱৰ্ক,” লেভিয়ে শেষ কৰিলে।

“আমি এইটোও প্ৰমাণ পাইছিলোঁ যে ফেচবুকে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সমনীয়াৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাস সলনি কৰি পেলাইছে। অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে বিশ্বাস কৰিছিল যে আনসকলে অধিক মদ্যপান কৰে, যদিও মদ্যপানৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ পৰিৱৰ্তন হোৱা নাই”- লেভিয়ে পুনৰ কয়।

এই অধ্যয়নত ইজৰাইলী কলেজীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ওপৰত ফেচবুকৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে বিশেষভাৱে পৰীক্ষা কৰা হোৱা নাছিল যদিও সম্ভৱতঃ ইয়াৰ ক্ষতি আমেৰিকাত থকা তেওঁলোকৰ সমনীয়া সকলৰ তুলনাত বিশেষ পৃথক নহয়।

[Origin: জুডি ছিগেল-ইট্জকোভিচৰ লেখা]

Mahabahu.com is an Online Magazine with collection of premium Assamese and English articles and posts with cultural base and modern thinking. You can send your articles to editor@mahabahu.com / editor@mahabahoo.com ( For Assamese article, Unicode font is necessary)