জ্যোতি প্ৰসাদ আগৰৱালাৰ কবিতা

ভলণ্টিয়াৰৰ দুখ

গান্ধীকথা শুনিবলে’ সদায় হুছিয়াৰ ৷

মই ভলণ্টিয়াৰ ৷

উজনিত বোলে ‘সইত গাহৰি’

নামনিত ‘ভেলেণ্ডাৰ’

কোনোৱে বোলে ‘চেচ্ছাসেৱক’

তথাপিও মোৰ গৰম বুকত

স্বৰাজৰ জুই

জ্বলিছে ভম’ক্‌ ভমক,

স্বাধীনতা আনিবলৈ

দেশত লগাওঁ খলক্‌ ৷

গাঁৱত আছিলোঁ শুই

গান্ধীয়ে লগালে জুই

বন্দুক-বাৰুদ নোহোৱাকৈয়ে

চাহাব খেদাব পাৰি হেনো

এই বুলি মিটিঙে মিটিঙে বক্তৃতা দিয়া শুনো ৷

আৰু কোনে পায় ?

হেৰৌ ভদীয়া ! হেৰৌ কাতিয়া ! আহ

বেগেতে ওলাই,

ইংৰাজে নঙঠা পিঙঠা কৰিলে

কান্দিছে ভাৰতী আই ৷

গান্ধীবাপু নহয় কম

বৃটিছ সাম্ৰাজ্যৰ সাইলাখ যম

কৰিহে এৰিব খেজেনা কম

কৈছে বোলে সুতা কাটিয়েই স্বৰাজসোপাকে ল’ম,

কটা-সূতাৰেই ইংৰাজখনৰ হাত-ভৰি বান্ধি থ’ম ৷

জেলৰ ভিতৰত বন্দী কৰি

ইংৰাজ থৈছে ভাৰতী আই,

সেইহে গান্ধী জেলৰ ভিতৰলৈ

ঘনেপতি সোমায় ৷

বাৰেপতি এপাক এপাক

শিকলি আহে খুলি,

কোনোবা এপাকত উলিয়াই আনিব

কৰি কিবা তালি-তুলি ৷

উনৈছে শ একইছ চন

গান্ধীয়ে পাতিলে অহিংস-ৰণ

জাকে জাকে ওলাল ল’ৰা,

স্কুল-কলেজৰ পৰা

ফিৰফিৰীয়া ফিতাহী এৰি

পিন্ধিলে দগধা চোলা

চহৰৰ এৰিলে কোলা ৷

গাঁৱলৈ আহি বোকা ফেনেকি

ক’লেহি উপাই নাই,

নিচিনি চিনিলোঁ আজিহে তোমাক

অ’ গাঁৱলীয়া কাই !

চহৰৰ বাবু চাহাবৰ কাবু

সিহঁতত আশা নাই,

উঠা গাঁৱলীয়া ভাই ৷

আহ ঐ মোৰ সোণাইহঁত ! চহৰৰ বাবুহঁত !

কিনো নহবৰ হ’ল,

উকীলে এৰিলে কাছাৰী-ঘৰ

আধা-কৰাকৈয়ে কে’ছবোৰ এৰি

গাঁৱলৈ মাৰিলে ভিৰাই লৰ

কলৰ-জপৰ মোক্কেলৰ ৷

স্বৰাজ বিচাৰি ফুৰিছিলে গৈ

দিল্লীৰ কৌঞ্চিল ঘৰত,

আছিল বোলে স্বৰাজজনী

মেমনী পোছাক পিন্ধি

ডাঙৰজনা লাটচাহাবৰ

অন্দৰমহলত ৷

ওচৰ চাপি শুঙি চালে

টেমা টেমা গোন্ধায়,

সেইহে উকীল বাৰিষ্টাৰ

কৌঞ্চিলৰপৰা ওলায় ৷

সেইজনী বোলে স্বৰাজ নহয়

ইংৰাজৰ চাকৰণী,

চুমা দলিয়াই মেম্বৰলৈ

বঢ়োৱা খেজেনাৰ

টকাৰ টোপোলা

ভিতৰে ভিতৰে গণি ৷

সেইহে আহে

ডাঙৰসকল একো-নাই হৈ খঙত,

পাত-পাতকৈ বিচাৰে স্বৰাজ

গাঁৱৰ বাঁহৰ তলত ৷

নোলোৱা গাখীৰ উলিয়াবলৈ

পোৱালিয়ে ঘনে ওহাৰত খুন্দিয়ায়,

সেইদৰেই সাৰ নোপোৱা বসুমতীত

লেৰেলা গৰুৱে হাল খুচৰি খুচৰি বাই,

কোনোপধ্যে ঘৈনীজনীৰে ল’ৰা দুটাৰে

পেটতো প্ৰবৰ্ত্তাই,

বছৰে বছৰে খেজেনাই ভঙা

কঁকাল থাকোঁ পোনাই ৷

এনে থলত আহিল দেখোন চহৰৰ বৰলোক

কিনো খুৱাওঁ, কিনোঁ খুৱাওঁ

নিজৰে নুগুচে ভোক ৷

খেজেনা কমাৰ আশা নাই

ঘৈনীৰ নুশুনি মনা,

চুঙাৰ পৰা আনি দিলোঁ

সাঁচতীয়া চাৰিঅনা

আশা পালি বৰ

হ’লোঁ কংগ্ৰেছৰ মেম্বৰ ৷

গাঁৱে গাঁৱে কত মিটিং

কংগ্ৰ্ৰেছৰ কমিটিৰ ঘনাই ছিটিং,

তৰ্জ্জন হ’ল, গৰ্জ্জন হ’ল

বৰ্জ্জনৰ ঢৌ বিয়পি গ’ল ৷

ৰাইজ উঠিল জাঙুৰ খাই,

গৱৰ্ণমেণ্টে তভক্‌ মাৰি

কি কৰোঁ, কি নকৰোঁ বুলি

থাকিলে ছল চাই ৷

ভলণ্টিয়াৰত লিখিলোঁ নাম

কৰিব লাগিব দেশৰ কাম

লৰি-ঢাপৰি ঢপলিয়াই

ফুৰিলোঁ গাঁও-ভূই,

কংআৰ ঢৰা-চাপৰেৰে

জগালোঁ মোৰে দৰে ডেকা

যি আছিলে শুই ৷

আন্দোলনৰ গণ্ডগোলে

ঘনাই ফিৰিঙতি তোলে,

দেখি আমাৰ পিকেটিং

ওলাল চিপাহী ঘিটিংটিং

সুবিধা পালে ভলণ্টিয়াৰক

চৰ-গটাটো মাৰে ;

কানীয়া কাইৰো সাহ বাঢ়িল

নলীয়া কটাৰী জোকাৰি জোকাৰি

গান্ধীক গালি পাৰে ৷

মহলদাৰেও কেদিনমান

হাঁহিলে মিচিকিয়াই,

পিছত বিক্ৰী কমা দেখি

আমাক চকু পকায় ৷

চিপাহীৰে স’তে কথা পাতি

আমাক দোকানলে’ মাতি

ভিতৰ চোতাললৈ নিলে,

আমাৰ পিঠিত ঔফুল বাছিলে

গুৰুলা-গুৰুল কিলে ৷

পায়ো পুলিচৰ ব্ৰহ্মখুন্দা

দোকানৰ আগত থাকিলোঁ বহি

যেন পৰ দিয়া বোন্দা ৷

বুকুৰ ভিতৰত হিংসা-বাঘে

যেন পিঞ্জৰাত বনাই

গুজৰি-গুমৰি বাৰে বাৰে

আহিব খোজে ওলাই ৷

অহিংস বাণীৰে তাক খুচি খুচি

থওঁ ভিতৰলৈ সুমাই,

তথাপিও সি মাটিত কামুৰি

আছেই গোৰগোৰাই ৷