ড° মনমোহন সিং আৰু ভাৰতীয় অৰ্থনীতিলৈ তেখেতৰ অৱদান

মনস্বিনী শৰ্মা

২০০৪ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ ভাৰতৰ ত্ৰয়োদশ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা এজন ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, অৰ্থনীতিবিদ, শিক্ষাবিদ দূৰদৰ্শী নেতা ড° মনমোহন সিঙে ১৯৩২ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত পঞ্জাৱত জন্মগ্ৰহণ কৰে।

১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ বিভাজনৰ সময়ত মনমোহন সিঙৰ পৰিয়ালে ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে।অৰ্থনীতিত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ছিঙে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাবে কাম কৰিছিল ১৯৬৬–১৯৬৯ চনলৈকে।

২০০৪ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈকে ভাৰতৰ ১৪ সংখ্যক প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাকে ধৰি তেওঁৰ কেৰিয়াৰ শৈক্ষিক, নীতি নিৰ্ধাৰণ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়।ড° মনমোহন সিঙে নিজৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল এজন শিক্ষাবিদ আৰু অৰ্থনীতিবিদ হিচাপে।

ড° মনমোহন সিং আৰু ভাৰতীয় অৰ্থনীতিলৈ তেখেতৰ অৱদান

অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ অধ্যাপক হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু পিছলৈ অৰ্থনৈতিক প্ৰশাসনৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ শৈক্ষিক পটভূমিয়ে তেওঁৰ নীতিমুখী অৱদানৰ বাবে এক সুদৃঢ় ভেটি গঢ়ি তুলিছিল।পৰৱৰ্তী সময়ত ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰই তেওঁক বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ উপদেষ্টা হিচাপে নিযুক্তি দি আমোলাতন্ত্ৰিক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল।

১৯৭০ আৰু ১৯৮০ চনৰ ভিতৰত সিঙে ভাৰত চৰকাৰৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল, যেনে মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা (১৯৭২– ১৯৭৬),ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ গৱৰ্ণৰ (১৯৮২–১৯৮৫) আৰু পৰিকল্পনা আয়োগৰ মুৰব্বী (১৯৮৫–১৯৮৭)। নব্বৈৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে বিত্তমন্ত্ৰী হিচাপে থকা সময়ছোৱাত তেওঁক ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে দেখা গৈছিল। পিছলৈ তেওঁ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ পৰিৱৰ্তনত এক দশক ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

১৯৯১ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী পি.ভি ছিঙে অৰ্থনীতিৰ পতনৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ নিয়ন্ত্ৰণমুক্ত কৰাৰ পদক্ষেপৰ নেতৃত্ব দিছিল। চৰকাৰ আৰু দলৰ সদস্যসকলৰ কঠোৰ বিৰোধিতা সত্ত্বেও সিঙে জয়লাভ কৰিছিল।তেওঁ সাহসী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল য’ত আছিল মুদ্ৰাৰ বিমুদ্ৰাকৰণ, আমদানি শুল্ক হ্ৰাস কৰা আৰু চৰকাৰী কোম্পানীসমূহ ব্যক্তিগতকৰণ কৰা।

“ইতিহাসে মোক মনত ৰাখিব।”

– ড° মনমোহন সিং

পিছলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে সিঙে নিজৰ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ ব্যৱস্থা, লাখ লাখ ভাৰতীয়ক দৰিদ্ৰতাৰ পৰা উলিয়াই আনি ভাৰতক বিশ্বৰ অন্যতম দেশ হিচাপে উত্থানত অৰিহণা যোগোৱা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা প্ৰধান অৰ্থনীতিসমূহ।

নব্বৈৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীয়ে নতুন অৰ্থনৈতিক নীতিসমূহৰ সমৰ্থনকাৰী হৈ পৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ বাবে কৰ ৰেহাই আৰু ব্যক্তিগত আয়কৰৰ সীমা বৃদ্ধিৰ ৰূপত স্পষ্ট অৰ্থনৈতিক লাভৰ সৃষ্টি হৈছিল। তদুপৰি বিদেশী বিনিয়োগ আৰু উদ্যোগসমূহ বিশেষকৈ সেৱা খণ্ডৰ সম্প্ৰসাৰণে মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ বাবে চাকৰি পৰিৱৰ্তন আৰু অধিক দৰমহাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছিল।

বহু পণ্ডিতে যুক্তি দিছিল যে ১৯৯০ চনত ড° সিঙে, তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নেতৃত্বত আৰম্ভ কৰা উদাৰ অৰ্থনৈতিক নীতি পি ভি নৰসিংহ ৰাৱে, মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু তেওঁলোকৰ মনোভাৱ, জীৱনশৈলী আৰু উপভোগক স্থানান্তৰিত কৰিছিল অনুশীলনসমূহ। গ্ৰাহকৰ সামগ্ৰী যেনে চেল ফোন, এমএনচিৰ পৰিচালনা কৰ্মচাৰীৰ মজুৰিৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি আৰু গাড়ী, ৱাশ্বিং মেচিন, ৰঙীন টেলিভিছনৰ দৰে সামগ্ৰীৰ বাবে গ্ৰাহকৰ পছন্দৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ উত্থান ঘটিছিল। যাৰ বাবে তেওঁক ‘মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ হিৰ” আখ্যা দিয়া হৈছিল।

অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ সফলতাই প্ৰদান কৰা নতুন সুযোগসমূহে সেৱা উদ্যোগ বিশেষকৈ আই.টি আৰু বি.টিৰ সম্প্ৰসাৰণত অৰিহণা যোগাইছিল আৰু দৰমহা পোৱা মহিলাৰ উত্থানত অৰিহণা যোগাইছিল।খৰচৰ ক্ষমতা থকা এক সজীৱ মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ উত্থানৰ উপৰিও নীতিসমূহে জন্ম দিছিল নতুন প্ৰজন্মৰ উদ্যোগপতি আৰু উদ্যোগী যিয়ে বিশ্বজুৰি প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ফলত ২০০৪ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ৮%ৰ ওপৰত বাস্তৱিক জিডিপি ঘটিছিল।

২০০৪-০৫ চনত ৩৭%ৰ পৰা ২০১১-১২ চনত ২২%লৈ হ্ৰাস পোৱাৰ লগে লগে মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায়। ইউ পি এৰ ‘মানৱ মুখেৰে সংস্কাৰ’ নীতি আৰু দৰিদ্ৰ লোকক সুৰক্ষা দিয়াৰ বাবে ৰচনা কৰা খাদ্য সুৰক্ষা আইন আৰু নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন আদি অন্তৰ্ভুক্ত নীতিৰ বাবেই বহু লোকে আকাংক্ষিত শ্ৰেণীত যোগদান কৰে।

২০০৪ চনত চৰকাৰ সলনি হোৱাৰ লগে লগে বিশ্ব বেংকেও ২০০৪ আৰু ২০০৮ চনৰ নীতিত ‘মানৱ মুখ্যৰ সৈতে গাঁথনিগত সমন্বয় সংস্কাৰ’ গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ঋণ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ, মধ্যপ্ৰদেশ, ওড়িশা, আৰু ৰাজস্থান আদি ৰাজ্যলৈ।

মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা হিচাপে (১৯৭২-১৯৭৬) সিঙে স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম বছৰবোৰত অৰ্থনৈতিক নীতি প্ৰণয়নত অৰিহণা যোগাইছিল, মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিত্তীয় নীতিৰ দৰে বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। দক্ষিণ আয়োগৰ মহাসচিব হিচাপে (১৯৮৭-১৯৯০)তেওঁ উদীয়মান অৰ্থনীতিসমূহৰ বাবে উন্নয়ন কৌশল প্ৰস্তুত কৰাত অৰিহণা যোগাইছিল, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনৈতিক ন্যায় আৰু সহযোগিতাৰ পোষকতা কৰিছিল।

ড° সিঙৰ আটাইতকৈ উদযাপিত অৱদান আছিল প্ৰধানমন্ত্ৰী পি.ভি. ১৯৯১ চনত নৰসিংহ ৰাওৰ চৰকাৰ।মনমোহন সিঙে প্ৰৱৰ্তন কৰা মূল সংস্কাৰসমূহ হৈছে এল পি জি নীতি। অৰ্থাৎ উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু বিশ্বায়ন।

উদাৰীকৰণ নীতিত শিথিল ঔদ্যোগিক অনুজ্ঞাপত্ৰ নীতি, অনুজ্ঞা ৰাজৰ যুগ শেষ,ব্যৱসায়িক কাৰ্য্যকলাপৰ ওপৰত বহু বাধা আঁতৰাই ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰা

প্ৰত্যক্ষ বিদেশী বিনিয়োগৰ নিয়ম শিথিল কৰি ভাৰতীয় অৰ্থনীতি বিদেশী বিনিয়োগৰ বাবে মুকলি কৰা,আমদানি শুল্ক আৰু ৰপ্তানি নিষেধাজ্ঞা হ্ৰাস কৰা, ভাৰতক বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা।

বিত্তীয় খণ্ডৰ সংস্কাৰত বেংকিং ব্যৱস্থাক শক্তিশালী আৰু অধিক প্ৰতিযোগিতামূলক কৰি তোলাৰ বাবে নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰা,উন্নত নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ছেবি (ভাৰতীয় নিৰাপত্তা আৰু বিনিময় ব’ৰ্ড) স্থাপনকে ধৰি আধুনিকীকৰণ মূলধনী বজাৰ।কৰ সংস্কাৰত কৰ গাঁথনি সুশৃংখলিত কৰা আৰু বহল কৰাৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা tax base,পৰোক্ষ কৰ সংস্কাৰৰ সূচনা কৰা, আধুনিক জিএছটি ব্যৱস্থাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰা।

মনমোহন সিঙে এল পি জি বা নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত অৰ্থনৈতিক বিকাশ ত্বৰান্বিত হয়, জিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ হিন্দু বৃদ্ধিৰ হাৰ (~৩.৫%)ৰ পৰা পৰৱৰ্তী দশকবোৰত গড়ে ৬%লৈ গতি কৰিলে,বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ মজুত যথেষ্ট বৃদ্ধি পালে,ভাৰত ক… বিশ্ব বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে পছন্দৰ গন্তব্যস্থান, বহনক্ষম অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ মঞ্চ তৈয়াৰ কৰা।

প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে ড০ মনমোহন সিঙৰ কাৰ্যকালে সংস্কাৰবাদী হিচাপে তেওঁৰ সুনাম আৰু অধিক কঠিন কৰি তুলিছিল।

এই সময়ছোৱাত তেওঁৰ নেতৃত্বত ২০০৮ চনৰ বিত্তীয় সাহায্যৰ দৰে বিশ্বব্যাপী প্ৰত্যাহ্বানৰ মাজতো উল্লেখযোগ্য অৰ্থনৈতিক কৃতিত্ব লাভ কৰিছিল সিংয়ে গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰাৰ বাবে “ভাৰত নিৰ্মাণ” কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল, য’ত পথ, গৃহ নিৰ্মাণ, পানী যোগান, আৰু জলসিঞ্চনকে ধৰি,যেনে কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে নগৰীয়া আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণত মনোনিৱেশ কৰিছিল “জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নগৰ নবীকৰণ অভিযান (JNNURM)”।

“মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন (MGNREGA)” প্ৰৱৰ্তন কৰে, যিয়ে গ্ৰাম্য নিয়োগৰ বাবে এক সুৰক্ষা জাল প্ৰদান কৰে।লাখ লাখ অভাৱগ্ৰস্ত নাগৰিকৰ বাবে ৰাজসাহায্যযুক্ত খাদ্য শস্য নিশ্চিত কৰা “ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইন” প্ৰণয়ন কৰে।

তেওঁৰ কাৰ্যকালত ভাৰতে ইয়াৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বৃদ্ধিৰ সময়ছোৱাৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল, ২০০০ চনৰ মাজভাগত জিডিপি বৃদ্ধি ৯% ৰ ওপৰত উপনীত হৈছিল।২০০৮ চনৰ বিত্তীয় সংকটৰ মাজতো ভাৰতে অন্যান্য অৰ্থনীতিৰ তুলনাত তুলনামূলকভাৱে উচ্চ বৃদ্ধিৰ হাৰ বজাই ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল। শক্তি সুৰক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পাৰমাণৱিক প্ৰযুক্তি আৰু ইন্ধনৰ সুবিধা ভাৰতক সুবিধা প্ৰদান কৰা “ভাৰত-আমেৰিকাৰ নাগৰিক পাৰমাণৱিক চুক্তি”ৰ আলোচনা কৰে।

আই টি আৰু চফটৱেৰ উদ্যোগক উৎসাহিত কৰা, ভাৰতক এই খণ্ডত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ হিচাপে উত্থান কৰাত সহায় কৰা,গ্ৰাম্য বেংকিংৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা পদক্ষেপৰ জৰিয়তে বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিক প্ৰসাৰ কৰা,বেংকিং আৰু বীমা খণ্ডত নিয়ন্ত্ৰণ কাঠামো শক্তিশালী কৰা।

মনমোহন সিঙেও সন্মানীয় বঁটা লাভ কৰে ‘পদ্মবিভূষণ’,’ৰজা আব্দুলজিজৰ আদেশ'(চৌদি আৰব),’পাউল’নিয়া ফুলৰ আদেশ ‘(জাপান) আদি।২৬ ডিচেম্বৰ,২০২৪ চনত আমাৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী ড° মনমোহন সিঙৰ মৃত্যু হয়। ড০ মনমোহন সিঙৰ অৱদানে গতিশীল আৰু বিশ্বব্যাপী সংহত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। ভাৰতীয় অৰ্থনীতিলৈ ড° মনমোহন সিঙৰ অৱদান অতুলনীয়।

১৯৯১ চনত দেশখনক অৰ্থনৈতিক সংকটৰ পৰা উলিয়াই অনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে এক দশকৰ শক্তিশালী বৃদ্ধিৰ তদাৰক কৰালৈকে তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী আৰু নীতিয়ে এক অমলিন চিন ৰাখিছে। শেষৰটো সংবাদমেলত তেওঁ কৈছিল যে “ইতিহাসে মোক মনত ৰাখিব”। এতিয়া আমি ভাৰতবাসীয়ে গৌৰৱেৰে কওঁ যে,”হয়, ইতিহাসে আপোনাক মনত ৰাখিব।”

(মনস্বিনী শৰ্মা শিৱসাগৰৰ এগৰাকী যুৱ লেখিকা)

Mahabahu.com is an Online Magazine with collection of premium Assamese and English articles and posts with cultural base and modern thinking. You can send your articles to editor@mahabahu.com / editor@mahabahoo.com(For Assamese article, Unicode font is necessary) Images from different sources.