বানে গৰকা অসমত মানৱতাৰ জয়গান

বানে গৰকা অসমত মানৱতাৰ জয়গান

পূৱ অসমক বুৰাই পেলোৱা মহাপ্ৰলয়ৰ সময়ত অসমৰ বক্ষত গঢ় লৈ উঠা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ প্ৰায় অনুপস্থিত আছিল; কিন্তু পৰম আন্তৰিকতাৰে থিয় হৈছিল অসমৰ মানুহখিনি

অঞ্জন শৰ্মা

প্ৰকৃতিয়ে ধ্বংসৰ কোনো হিচাপ নাৰাখে। প্ৰকৃতি সৃষ্টিৰ দিনৰে পৰাই খেয়ালি। সেয়েহে কোনো সতৰ্কবাণী নোহোৱাকৈয়ে নদীবোৰ উপচি পৰে, চকুৰ পচাৰতে সোণোৱালী খেতি-পথাৰবোৰ নোহোৱা হৈ যায়, আৰু বাৰিষাৰ এটিমাত্ৰ পুৱাতেই সমগ্ৰ জীৱনৰ অধ্যায় সলনি হৈ পৰে। কিন্তু প্ৰকৃতিয়ে সেই ধ্বংসৰ খতিয়ানত লিপিৱদ্ধ নকৰা প্ৰতিটো অধ্যায়ৰ সমান্তৰালকৈ মানুহেও সদায় নিজাববীয়াকৈ এক অধ্যায় লিখি আহিছে-কোনো তথ্য বা চৰকাৰী নীতি-নিয়ম সম্বলিত দস্তাবেজত নহয়; সেই অধ্যায় লিখা হয় পানীত সাঁতুৰি ,বোকা গচকি, বাটকুৰি বাই বাই সহায় -সহযোগ আগবঢ়োৱা উদাৰ হাতবোৰেৰে, এবুকু সোঁতত অচিনাকি মানুহে অচিনাকিক কান্ধত তুলি লোৱা দৃশ্যেৰে, আৰু এখন সমাজে অতি বিপদে-আপদে নিজৰ প্ৰকৃত সত্তাক বিচাৰি পোৱা স্বভাৱেৰে।

অসমে বানপানী বোলা শব্দটো শুনাৰে পৰাই মানৱতাৰ এই অলিখিত অধ্যায়বোৰ পঢ়ি আহিছে। কিন্তু এই জুলাইত যি ঘটিল, তাৰ পৰিসৰ, তাৰ ভৌগোলিক ৰূপ, আৰু ই আমাৰ মনত লিপিৱদ্ধ কৰা প্ৰশ্নবোৰ আছিল একেবাৰে সুকীয়া। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে কেৱল চিনাকি জিলাবোৰতেই প্ৰলয় কঢ়িওৱা নাছিল, দুৰ্যোগৰ সেই ক’লা তালিকাত নতুন নতুন নাম সংযোজন কৰিছিল। আৰু এনেদৰে, আমাক এনে এক সত্যৰ মুখামুখি হ’বলৈ বাধ্য কৰিলে যাৰ বিষয়ে আমি যেন স্পষ্টকৈ ক’বলৈ কিবা এক কুণ্ঠাবোধ কৰি আহিছো – সেয়া হ’ল, অসমত ক্ৰমে ঘনীভূত হৈ অহা এই সংকট এতিয়া আৰু সৰল অৰ্থত কেৱল এক প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ হৈ থকা নাই। ই হৈছে অনবৰতে ভাৰসাম্য হেৰুওৱা জলবায়ু, দশক দশক ধৰি চলি অহা চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰ ব্যৰ্থতা, কিছুমান তথাকথিত ‘শক্তিশালী’ৰ সীমাহীন লোভ আৰু তেওঁলোকে সততে প্ৰকৃতিক কৰা নিষ্ঠুৰ আঘাত আৰু তাৰে নিষ্ঠুৰ বাস্তৱৰ পুঞ্জীভূত পৰিণাম- আৰু এক ঐতিহাসিক ট্ৰেজেডী – সমস্যাবোৰৰ সৃষ্টিত যিসকল মানুহৰ কোনো হাত নাছিল, তেওঁলোকেই আজিও তাৰ আটাইতকৈ বেছি মূল্য ভৰিব লগীয়া হৈছে।

অসমত বানৰ অকল্পনীয় ধ্বংসলীলা

CLICK THE LINK ABOVE

 এই ভয়াবহ দুৰ্যোগ আপোন চকুৰে দেখা আৰু পানীৰ সৈতে যুঁজ দিয়া মানুহবোৰৰ কথা এইকেইদিন নীৰৱে শুনিছো আৰু এই লেখাত মই কোনো ক্ষয়-ক্ষতিৰ হিচাপৰ তালিকা ডাঙি ধৰিবলৈও অহা নাই। তেনে তালিকা অসম ৰাজ্যিক দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা প্ৰাধিকৰণ (ASDMA)-ৰ বুলেটিন আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ নথি-পত্ৰবোৰত বিচাৰিলেই পোৱা যাব । মই মাথো ইয়াত লিখিব বিচাৰিছো এক নৈতিক হিচাপৰ বিষয়ে-কাৰণ আমি বিশ্বাস কৰো, আজিৰ এই সংকটৰ সময়ত আমাক আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজন কেৱল ইয়াৰেই।

২০২৬ চনৰ এই জুলাই মাহৰ বানপানীয়ে এনে এক ভয়ংকৰ সত্য উদঙাই দিলে, যিটো সত্যক লৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাক ওচৰৰ পৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰি অহা মানুহবোৰে যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা শংকিত হৈ আছিল। অসমৰ এই দুৰ্যোগৰ ভৌগোলিক মানচিত্ৰখন এতিয়া ক্ৰমে সলনি হ’বলৈ ধৰিছে। এইবাৰৰ বাৰিষাত পূৱ অসমক এক অকল্পনীয় ভূখণ্ডলৈ ৰূপান্তৰ কৰা নদীবোৰ কিন্তু সেইবোৰ নদী নাছিল, যিবোৰৰ নাম শুনিলে অসমৰ বাহিৰৰ মানুহে সঘনাই অসমৰ বানপানীৰ কথা মনত পেলায়। দিখৌ, দিচাং, ধনশিৰি-প্ৰকৃততে এইবোৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এনে কিছুমান উপনৈ, যাৰ নাম হয়তো ভাৰতৰ বাকী অংশৰ মানুহে খুব কমেইহে শুনিছে। লুভীয়া ৰাজনৈতিক নেতাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত হৈ থকা খনন আৰু অৰণ্য ধ্বংসৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা (নাগালেণ্ডৰ) টকলা পাহাৰত হোৱা অবিৰাম, অভূতপূৰ্ব বৰষুণে এই নদীবোৰক এনে এক ভয়ংকৰ গতি দিলে যে স্থানীয় মানুহখিনিয়ে নিজৰ বয়োবৃদ্ধসকলক, গৃহপালিত পশুবোৰক বা বহু কষ্টৰে গঢ়ি তোলা সমগ্ৰ জীৱনটোক, নিজৰ ঘৰখনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ লাম-লাকটু, নথি-পত্ৰ একোকে সুৰক্ষিত ঠাইলৈ নিবলৈ তিলমানো সময় নাপালে।

যিবোৰ জিলা এই দুৰ্যোগৰ আটাইতকৈ বেছি বলি হ’ল-শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু চৰাইদেউ -সেইবোৰ জিলাৰ বয়োবৃদ্ধসকলে বান অহাৰ মাত্ৰ কেইমাহমান আগতেও গৌৰৱেৰে ভাবি আছিল যে বিগত চল্লিশ বছৰত তেওঁলোকৰ ঘৰত কেতিয়াও বানৰ পানী সোমোৱা নাই।

কিন্তু সেই যুগ-যুগান্তৰৰ বিশ্বাস মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে ধূলিস্যাৎ হৈ গ’ল। সাত লাখৰো অধিক মানুহ এই বানত আক্ৰান্ত হ’ল, দেৰ লাখৰো অধিক মানুহ গৃহহীন হৈ পৰিল আৰু ৬৬ জন মানুহে অকালতে নিজৰ অমূল্য প্ৰাণ হেৰুৱালে। প্ৰথম বাসত্তৰ (৭২) ঘণ্টাৰ ভিতৰতেই চৰকাৰীভাৱে মৃতকৰ সংখ্যা ৩১ জন হৈ পৰিছিল, আৰু তাৰে ২১ জনৰ মৃত্যু হৈছিল মাত্ৰ ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত।

দিখৌ আৰু দিচাং নদীয়ে তেওঁলোকৰ ইতিহাসৰ সৰ্বোচ্চ সীমা অতিক্ৰম কৰি ববলৈ ধৰিছিল-যি কেৱল এক বাতৰি বা প্ৰতিবেদন নহয়, এক গভীৰ ভয়াৱহ সংকেত। ইয়াৰ অৰ্থ কেৱল বিপদসীমা অতিক্ৰম কৰাই নাছিল, বৰঞ্চ এই জোখ-মাখ লোৱা কেন্দ্ৰসমূহে নিজৰ সমগ্ৰ ইতিহাসত যি সৰ্বোচ্চ জলস্তৰ নথিভুক্ত কৰিছিল, সেই সকলো অভিলেখ এইবাৰ ভংগ হৈছিল।

অসমত প্ৰকৃতিৰ নৰসংহাৰ

CLICK THE LINK ABOVE

সামাজিক মাধ্যমত বিয়পি পৰা উৰাবাতৰিৰ বিপৰীতে, এই প্ৰলয়ংকৰী বান কোনো এক মুহূৰ্তৰ ‘মেঘ বিস্ফোৰণ’ৰ (cloudburst) বাবে হোৱা নাছিল। ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগে স্পষ্ট কৰি দিছে যে দীৰ্ঘদিন ধৰি চলা প্ৰৱল বৰষুণ আৰু ক্ৰমান্বয়ে ধ্বংস হৈ অহা পৰিৱেশৰ বিষম পৰিণামৰ বাবেহে এই দুৰ্যোগে ইমান বিধ্বংসী ৰূপ ল’লে।

জলবায়ুৱে কি কৰিলে, আৰু চৰকাৰে কি বাচি ল’লে

জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে যে বাৰিষাৰ ৰূপ অধিক ভয়ংকৰ কৰি তুলিছে, তাত কোনো সন্দেহ নাই। এই সম্পৰ্কে বৈজ্ঞানিক সত্যসমূহ ইতিমধ্যে প্ৰমাণিত আৰু এই বিষয়ে পূৰ্বেও বিস্তাৰিতভাৱে লিখাও হৈছে। বিশ্বব্যাপী বৃদ্ধি পোৱা উত্তাপে বায়ুমণ্ডলৰ জলীয় বাষ্প ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা বঢ়াই তোলে, যাৰ ফলত চৰম বৰষুণৰ পৰিমাণ আৰু তীব্ৰতা বহু গুণে বৃদ্ধি পায়। এই জুলাইত দিখৌ আৰু দিচাং-অক উপচাই পেলোৱা সেই ধাৰাসাৰ বৰষুণৰ অন্তৰালতো আছিল উত্তপ্ত হৈ অহা বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰভাৱ। এইটো এক বাস্তৱ সত্য, আৰু ইয়াক অস্বীকাৰ কৰাৰ কোনো উপায় নাই।

কিন্তু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে অকলে এই ধ্বংসলীলা চলোৱা নাছিল আৰু এই কথাটো অতি স্পষ্টকৈ কোৱাটো প্ৰয়োজন – কাৰণ আমি দেখিছো, চৰকাৰী ব্যৱস্থাৰ সমগ্ৰ ব্যৰ্থতাক সুৰক্ষিতভাৱে লুকুৱাই ৰখাৰ বাবে ‘জলবায়ু পৰিৱৰ্তন’ আজিকালি এক সুবিধাজনক অজুহাত হৈ পৰিছে।

জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে আমাৰ অৰণ্যসমূহ ধ্বংস কৰা নাই বা এসময়ত বৰষুণৰ পানী ধৰি ৰাখি নদীৰ সোঁত মন্থৰ কৰি ৰখা প্ৰাকৃতিক বিল-জলাশয়বোৰ সংকুচিত কৰা নাই। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে প্ৰাকৃতিক জলনিৰ্গম পথবোৰৰ ওপৰত ঘৰ-দুৱাৰ বা অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমতি দিয়া নাই। খনি খনন আৰু প্ৰগতিৰ নামত নগৰীকৰণৰ সম্প্ৰসাৰণৰ দোহাই দি অসমজুৰি চলা পাহাৰ কটাৰ অনুমোদনো জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে দিয়া নাছিল। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে ছহেজাৰ কোটি টকীয়া ‘কম্প্ৰিহেন্সিভ ড্ৰেইনেজ মাষ্টাৰ প্লেন’ থকাৰ পিছতো গুৱাহাটীখনক নিজৰ বৰষুণৰ পানীতে ডুবাই ৰখা নাই- যিখন আঁচনিয়েই প্ৰতিশ্ৰুতি অনুপাতে কাম কৰাতকৈ বেছি ব্যৰ্থ বুলিহে প্ৰমাণিত হ’ল।

এইবোৰ আছিল কিছুমান মানুহৰ সিদ্ধান্ত। এইবোৰ আছিল চৰকাৰৰ স্বেচ্ছাচাৰী পছন্দ। প্ৰাকৃতিক বান-প্ৰতিৰোধকসমূহ ধূলিস্যাৎ কৰা, জলাশয়বোৰ জাবৰ-জোথৰেৰে বেদখল হ’বলৈ দিয়া, পানী নিষ্কাশন ব্যৱস্থাক আধুনিকীকৰণ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱা, আৰু ১৯৬০ চনৰ পুৰণি আৰ্হিত বন্ধা মথাউৰিবোৰেৰে আজিৰ সময়ছোৱাত সম্পূৰ্ণ সলনি হৈ পৰা নদীক বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰা-এই সকলোবোৰ আছিল নীতিগত ব্যৰ্থতা, আৰু এই প্ৰতিটো ব্যৰ্থতাৰে একোজন নিৰ্দিষ্ট স্ৰষ্টা আছে। চৰম বতৰে হয়তো কেৱল বন্দুকৰ ঘোৰাটো (trigger) টিপি দিছিল, কিন্তু দশক দশক ধৰি চলা অৱহেলাই আছিল সেই বন্দুকত বাৰুদ ভৰাই থোৱা মূল কাৰক।

Assam Floods 2026: Why the State Keeps Drowning Despite Years of Promises

CLICK THE LINK ABOVE

এই কথাখিনি জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভয়াবহতা কমাই দেখুৱাবলৈ কোৱা হোৱা নাই- ই এক সত্য আৰু ক্ৰমান্বয়ে ভয়ংকৰ হৈ অহা সংকট। কিন্তু জলবায়ুৰ দায়বদ্ধতা আৰু চৰকাৰৰ জবাবদিহিতা কেতিয়াও ইটো আনটোৰ বিকল্প হ’ব নোৱাৰে। অসমৰ মানুহৰ এই দুয়োটাৰে উত্তৰ পাবলৈ অধিকাৰ আছে: আমাৰ বাৰিষাক ভয়ংকৰ কৰি তোলা বিষাক্ত গেছ নিৰ্গমনৰ বিৰুদ্ধে এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পদক্ষেপ, আৰু আনফালে এখন এনে চৰকাৰ-যিয়ে কেৱল আশ্ৰয় শিবিৰ খোলাটোকে সু-শাসন বুলি গণ্য নকৰে।

সেইসকল মানুহ, যিসকল থিয় হৈছিল

এতিয়া এই অধ্যায়টোৰ আনটো দিশ চমুকৈ বৰ্ণনা কৰিব বিচাৰিছো-সেইটো দিশ, যাক নিউজ চেনেলৰ কেমেৰাবোৰে আন কোনো নতুন বাতৰিলৈ আতৰি যোৱাৰ আগতে মাত্ৰ কেইমুহূৰ্তমানৰ বাবেহে ধৰি ৰাখিছিল। কাৰণ চৰকাৰী আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সাহায্য ব্যৱস্থাসমূহে কুচকাৱাজ কৰি থকা সেই একেকেইটা দিনতে, সমগ্ৰ অসমজুৰি অসাধাৰণ অথচ এক অতি স্বাভাৱিক ঘটনা ঘটি আছিল। ইয়াক ‘স্বাভাৱিক’ বুলি কেৱল এইবাবেই কৈছো, কাৰণ এই কাম কৰা মানুহখিনিয়ে নিজেই ইয়াক অতি স্বাভাৱিক বুলি গণ্য কৰিব।

শদিয়াৰ পৰা ধুবুৰীলৈ, ধেমাজিৰ পৰা বজালীলৈ-লখিমপুৰ, বিশ্বনাথ, তেজপুৰ, নগাঁও, ৰঙিয়া, গোলাঘাট, যোৰহাট আৰু বঙাইগাঁও হৈ অসমৰ প্ৰতিটো প্ৰান্তৰ পৰা মানুহবোৰ কাৰো নিৰ্দেশলৈ ৰৈ নাথাকি নিজে নিজে ওলাই আহিল। চাউল, দাইল, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, শিশু খাদ্য, ঔষধ, বস্ত্ৰ আৰু গো-খাদ্যৰে ভৰি থকা ট্ৰাকবোৰ পূৱ অসমৰ ফালে আগবাঢ়িল। ছাত্ৰ সংগঠন, স্থানীয় সংঘ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, চিকিৎসক, শিক্ষক আৰু জীৱ-জন্তু কল্যাণকাৰী গোটবোৰে কোনো আহ্বানলৈ ৰৈ নাথাকি নিজাববীয়াকৈ দায়িত্ব কান্ধত তুলি ল’লে। এয়া আছিল এনে এক সঁহাৰি-যি কোনো চৰকাৰী প্ৰেছ ৰিলিজ বা সংবাদ মেলৰ জন্ম নিদিয়ে, আৰু হয়তো সেইবাবেই এই বিষয়টো আন্তৰিকতাৰে গ্ৰহণ কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে।

প্ৰলয়ংকৰী বানৰ সেই চৰম পৰ্যায়ৰ দৃশ্যবোৰ চিৰদিনৰ বাবে আমাৰ মনত জীৱন্ত হৈ থকা উচিত। শিৱসাগৰৰ কোনোবা এক বিধ্বস্ত স্থানত এগৰাকী মাতৃ আৰু তেওঁৰ সন্তানে গছৰ ডালত আশ্ৰয় লৈ যেন নিজৰ অন্তিম যুজখন যুজিছিল। কোনো চৰকাৰী বিষয়া বা এনডিআৰএফ (NDRF)-ৰ লোক নহয়, সেই গাঁৱৰে এজন ডেকা ল’ৰাই চকুৰ আগতে স্পষ্ট হৈ থকা সেই মৃত্যুসদৃশ সোঁতক নেওচি তেওঁলোকৰ কাষ চাপিবলৈ আগবাঢ়ি গ’ল। কেইজনমান স্বেচ্ছাসেৱকে সৰু সৰু কাঠৰ নাৱেৰে হিংস্ৰ নদীৰ বুকু ফালি যোগাযোগ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰা গাঁৱবোৰলৈ খাদ্যৰ টোপোলা কঢ়িয়াই লৈ গ’ল। নদীখন যে প্ৰতিক্ষণে বিপদজনক হৈ আছিল সেয়া তেওঁলোকে জানিছিল, তথাপিও তেওঁলোক আগবাঢ়িছিল-কাৰণ সিপাৰে কোনোবা এক ক্ষুধাৰ্ত শিশু বা অসুস্থ বৃদ্ধই ঈশ্বৰৰ সহায় পাবলৈ বাট চাই আছিল। যিবোৰ ঠাইত পথসমূহ বিলীন হৈ পৰিছিল আৰু গাড়ী চলোৱা অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল, তাত মানুহবোৰে মূৰত সাহায্যৰ বোজা তুলি এবুকু বোকা আৰু পানী ভাঙি আগবাঢ়িছিল। তেওঁলোক ক্লান্ত হৈ পৰিছিল। তেওঁলোক ভিতৰি শংকিত হৈ পৰিছিল। কিন্তু তেওঁলোক থমকি ৰোৱা নাছিল।

যেতিয়া এনে এজন স্বেচ্ছাসেৱকক সুধিছিলো-প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত নোহোৱা বেলেগ এখন জিলাৰ পৰা সাত ঘণ্টা গাড়ী চলাই, বানৰ পানী ভাঙি চাৰিটা দিন সাহায্য সামগ্ৰী কঢ়িয়াবলৈ তেওঁ কিয় ওলাই আহিল, তেতিয়া তেওঁ এক ধৰণৰ অচিনাকি বিস্ময়েৰে মোলৈ লক্ষ্য কৰিছিল। যেন মই এনে এটা প্ৰশ্ন সুধিলো, যাৰ উত্তৰটো অতি স্পষ্ট আৰু হোৱাৰ বা উত্তৰ পোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজনেই নাই। অৱশেষত তেওঁ এনে এটা কথা ক’লে, যিটো কথাই আছিল: “বিপদৰ সময়ত মানুহে যদি মানুহৰ কাষত থিয় নহয়, তেন্তে মানুহ হৈ জন্ম লোৱাৰ অৰ্থই বা কি?”

এই ভয়ংকৰ দুৰ্যোগৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, এই অনুভৱটোক কেৱল এক আৱেগিক বাক্য বুলি ভাবি উৰুৱাই দিয়াটো সহজ। কিন্তু মই ভাবো, আমি ইয়াক কেৱল আৱেগ বুলি ভুল কৰা উচিত নহয়। এই জুলাই মাহত সমগ্ৰ পূৱ অসমজুৰি আমি যি প্ৰত্যক্ষ কৰিলো, সেয়া কেৱল উদাৰতাৰ এক স্বতঃস্ফূৰ্ত বহিঃপ্ৰকাশ নাছিল। সেয়া আছিল চৰকাৰী আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থাৰ অনুপস্থিতিত মেৰুদণ্ড পোন কৰি সাজু হৈ পৰা অসমৰ সমাজখনৰ এক সুসংগঠিত, জীৱন্ত বিকল্প ব্যৱস্থা। সাধাৰণ নাগৰিকসকলেই নিজে প্ৰথম উদ্ধাৰকাৰী হৈ থিয় দিছিল, কাৰণ চৰকাৰী উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহ প্ৰয়োজন তুলনাত অতি অপৰ্যাপ্ত আছিল। এই সংগ্ৰাম অসমৰ মানুহৰ স্বাভিমান আৰু মানৱতাৰ এক মহান নিদৰ্শন হৈ ৰ’ব চিৰকাল, কিন্তু একে সময়তে ই চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ চূড়ান্ত ব্যৰ্থতাকো উদঙাই দিলে- আৰু আমি ভাবো, আমি এই দুয়োটা সত্যকে একেলগে স্বীকাৰ কৰিব লাগিব।

পানীয় ধুই নিয়া কৃত্ৰিমতাবোৰ

বানৰ এই দুৰ্যোগৰ দিনবোৰৰ এনে এটা অভিজ্ঞতা আছে, যিটোলৈ বাৰে বাৰে উভতি যাবলৈ বাধ্য হৈছো। সেই অভিজ্ঞতা অতি সাৱধানে বৰ্ণনা কৰিব বিচাৰিছো, কাৰণ ইয়াক অতিৰঞ্জিত কৰাটো যিমান সহজ, সিমান পৰিস্কাৰভাৱে স্পষ্টভাৱে দাঙি ধৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। দুৰ্যোগৰ সেই চৰম পৰ্যায়ৰ দিনকেইটাত, সাধাৰণ অসমীয়া জীৱনক পৰিচালিত কৰা সামাজিক শ্ৰেণীসমূহ-জাতি, ধৰ্ম, ভাষা, জনজাতি, ৰাজনৈতিক বৈৰীভাৱ-যেন নিঃশেষ হৈ পৰিছিল।

ইয়াৰ দ্বাৰা এইটো ক’ব বিচৰা নাই যে এইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে নোহোৱা হৈ গৈছিল, বা ই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা গভীৰ সামাজিক বৈষম্যবোৰ কেৱল এই সহমৰ্মিতাৰ ঢৌত বিলীন হৈ গৈছিল। সেয়া হোৱা নাছিল। কিন্তু যেতিয়া এখন নাওঁত সাহায্য সামগ্ৰী তুলি থকা হৈছিল, বা যেতিয়া এদল স্বেচ্ছাসেৱকে সিদ্ধান্ত লৈছিল যে কোনখন গাঁৱত প্ৰথমে পাবগৈ লাগিব, তেতিয়া সেই সিদ্ধান্তবোৰত সামাজিক ৰাজনৈতিক বৈষম্যৰ কোনো ভূমিকা নাছিল। সেই সময়ছোৱাত একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় আছিল: বিপদত পৰা অসমৰ মানুহ। ঘৰৰ চালত আশ্ৰয় লোৱা পৰিয়ালটো কোন সম্প্ৰদায়ৰ, সেয়া কোনেও সোধা নাছিল। পানীত আৱদ্ধ হৈ পৰা কৃষকজনে কাৰ সপক্ষে ভোট দিছিল, সেই প্ৰশ্ন কাৰো মনলৈ অহা নাছিল। বাৰে বাৰে সোধা একমাত্র প্ৰশ্নটো আছিল: ‘আপোনালোকক কিদৰে সহায় কৰিব পাৰো?’

 এই কথাটোকে গভীৰভাৱে ভাবি আছো-কিয় দুৰ্যোগৰ সঁহাৰিৰ এই বিশেষ দিশটো কেৱল সাময়িক পৰিস্থিতিৰ বাহিৰতো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিব লাগে! ইয়াৰ উত্তৰৰ একাংশ হয়তো এইটোৱেই যে, ই একতা আৰু সংকটৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা প্ৰমাণ কৰে: একতা মানে মানুহবোৰ হুবহু একে হোৱাটো নহয়, বৰঞ্চ ইজনে সিজনৰ দুখ-বেদনাৰ ইমান ওচৰত থকাটো- যাতে আনৰ দুখখিনি নিজৰ যেন লাগে। অসমৰ বানে সেই নিবিড়তা গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে। অতি সুকীয়া অৰ্থত ক’বলৈ গ’লে, এইবাৰৰ বান হ’ল আমাৰ সকলোৰে বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষক।

উপগ্ৰহৰ ছবিয়ে বা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চৰকাৰী পৰিসংখ্যাই যিবোৰ কথা সম্পূৰ্ণভাৱে ধৰি ৰাখিব নোৱাৰে, সেইবোৰ কথা এই বানে অতি স্পষ্টকৈ উদঙাই দিলে- আৰু সেয়া হৈছে এখন সমাজ হিচাপে অসমৰ আত্মাৰ গভীৰতা। নদীবোৰ, পাহাৰবোৰ, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, বা তৈলক্ষেত্ৰবোৰ-এইবোৰে অসমক শক্তিশালী বা সহনশীল কৰি ৰখা নাই। অসমক সহনশীল কৰি ৰাখিছে ইয়াৰ মানুহখিনিৰ স্বকীয় গুণাৱলীয়েহে; ই এনে এক বিশেষ গুণ, যিটো গুণ ঠিক সেইবোৰ মুহূৰ্ততেই পোহৰলৈ আহে যেতিয়া আন সকলো ব্যৱস্থা- পথসমূহ, যোগাযোগ ব্যৱস্থা, চৰকাৰী কলকব্জা-সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৰ্থ হৈ পৰে। এই গুণটোৰ কোনো সহজ নাম নাই। ই হ’ল জেদ আৰু সহমৰ্মিতাৰ মাজৰ এনে এক সাঁথৰ, সমাজখনৰ প্ৰতি থকা এক গভীৰ টান আৰু ইয়াৰ প্ৰতিজন মানুহক বিপদত অকলে ডুব যাবলৈ নিদিয়াৰ এক দৃঢ় অংগীকাৰ।

অসমৰ বানে কেৱল ধ্বংসই নকৰে। নিজৰ সেই ভয়ংকৰ ৰূপেৰে ই অসমক বেলেগ বেলেগ ৰূপেৰেও উন্মোচিত কৰে। যেতিয়া বাট-পথবোৰ নিঃশ্চিহ্ন হৈ যায়, চৰকাৰী ব্যৱস্থাত ফাট মেলি পিছহুঁহকি যায় আৰু এটা পৰিয়ালক ধ্বংসৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ আন এটা পৰিয়ালৰ বাহিৰে আন কোনো নাথাকে-তেতিয়া এখন সমাজ প্ৰকৃততে কিহেৰে গঢ়া, সেয়া এনে ধৰণৰ বানে উন্মোচিত কৰি দিয়ে।

স্মৃতিৰ দায়বদ্ধতা 

আপুনি যেতিয়া এই লেখাটো পঢ়িব, তাৰ বহুত আগেই নিউজ চেনেলবোৰে নিজৰ মনোযোগ আন কোনো দৃশ্যলৈ আঁতৰাই নিব। পানীৰে উপচি পৰা গাঁৱত ড্ৰোনেৰে তোলা দৃশ্যসমূহ, মন্ত্ৰীসকলৰ আনুষ্ঠানিক মন্তব্য, সাহায্য পেকেজৰ ঘোষণা, আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ ব্যস্ততাত অসমৰ এই ক্ষণস্থায়ী জাতীয় চৰ্চা-আটাইবোৰ অতীত হৈ পৰিব। শিৱসাগৰ, চৰাইদেউ আৰু যোৰহাটৰ মানুহবোৰে প্ৰতিটো বানৰ পাছত যি কৰি আহিছে, তাকেই কৰিব: দুই ফুট ডাঠ গোট মৰা বোকাৰ তলত পোত গৈ থকা নিজৰ ঘৰবোৰলৈ তেওঁলোক উভতি যাব, কিবা সংৰক্ষণ কৰিব পৰা সামগ্ৰী আছে নে নাই চাব, আৰু নতুনকৈ জীৱন আৰম্ভ কৰিব। এটা বিশেষ ধৰণৰ শোক আৰু বাস্তৱধৰ্মী মানসিকতাৰে তেওঁলোকে এই কাম কৰিব- যিটোক অসমৰ বান-দুৰ্দশাগ্ৰস্ত মানুহখিনিৰ এক নিজস্ব পৰিচয় বুলি অনুভৱ কৰো।

 এই কথাটো অতি স্পষ্ট যে সাধাৰণ মানুহৰ উদাৰতাই কি কৰিব পাৰে আৰু কি কৰিব নোৱাৰে। এই উদাৰতাই চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ জবাবদিহিতাক মচি পেলাব নালাগে। এই মানুহখিনিয়ে পাবলগীয়া প্ৰকৃত শাসন আৰু নিৰাপত্তাৰ বিকল্প কেতিয়াও কোনো ব্যক্তিৰ বা ব্যক্তিসকলৰ ব্যক্তিগত সাহায্য হ’ব নোৱাৰে। প্ৰাকৃতিক বানপানী প্ৰতিৰোধকসমূহৰ ধ্বংসলীলা, পৰিৱেশ সুৰক্ষা নীতি কাৰ্যকৰী কৰাত ব্যৰ্থতা আৰু প্ৰাকৃতিক জলনিৰ্গম পথসমূহ বেদখল কৰা-এইবোৰ প্ৰকৃতিৰ তান্ডৱ নহয়। এইবোৰ হ’ল কিছুমান নির্দিষ্ট প্ৰতিষ্ঠান আৰু নীতি-নিৰ্ধাৰকৰ চৰম দায়িত্বহীনতা-যিসকলে নিজৰ এই ভুল সিদ্ধান্তসমূহৰ ভয়াবহ পৰিণতিৰ মুখামুখি হ’বলৈ কেতিয়াও নিজ ভৰিৰে এবুকু বোকাপানীত থিয় হ’বলগীয়া নহয়।

দুৰ্যোগৰ পাছত দিয়া সাহায্যই যিদৰে তৎপৰতা লাভ কৰে, দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধৰ ব্যৱস্থাসমূহেও একেই জৰুৰী প্ৰাধান্য পাব লাগিব। একেদৰে ইয়াত প্ৰয়োজন অনুদান, ৰাজনৈতিক মনোযোগ আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক আন্তৰিকতাৰ। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মানুহখিনিয়ে প্ৰতিটো বাৰিষাৰ পাছত উদ্ধাৰ পাবলৈ কাকূতি-মিনতি কৰা নাই। তেওঁলোকে বিচাৰে , ভৱিষ্যতৰ বাৰিষা অহাৰ আগেয়ে এক সঠিক সু-ব্যৱস্থাৰ কাৰ্যসূচীৰ সঠিক ৰূপায়ণৰ। এইটো কোনো অযুক্তিকৰ দাবী নহয়। প্ৰকৃততে, এখন গণতাংন্ত্ৰিক চৰকাৰে নিজৰ নাগৰিকক দিবলগীয়া ই হ’ল নূন্যতম অধিকাৰ।

আজিপৰা বহু বছৰ পাছত, হয়তো মানুহৰ ২০২৬ চনৰ এই প্ৰলয়ংকৰী বানৰ পৰিসংখ্যা মনত নাথাকিবও পাৰে, দিখৌ নদীৰ পানী কিমান ওপৰলৈ উঠিছিল বা প্রশাসনিক ব্যৱস্থাৰ বিফলতাই কোনকেইখন জিলাক আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত কৰিছিল-সেই সকলো পাহৰণিৰ গৰ্ভত বিলীন হ’ব পাৰে। কিন্তু আমাৰ বিশ্বাস, বহু মানুহৰ এটা কথা সদায় মনত থাকিব: সেই কেইটা দিনত অচিনাকি মানুহে আন অচিনাকি মানুহৰ কাষত থিয় হ’বলৈ নিজৰ জীৱনৰ বাজী লগাইছিল। কাঠৰ নাৱত উঠি ডেকা ল’ৰাবোৰে ভয়ংকৰ সোঁত পাৰ হৈছিল, কাৰণ নদীৰ সিপাৰে কোনোবা এজনক তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজন আছিল। এই জুলাই মাহত অসমৰ অস্থায়ী শিৱিৰবোৰত বাৰে বাৰে সোধা প্ৰশ্নটো ‘আপুনি কোন বা তুমি কোন (?)’ নাছিল, প্ৰশ্নটো আছিল-‘আমি কি সহায় কৰিব পাৰো?’

যদি সেই স্মৃতি সজীৱ হৈ থাকে-আৰু আমি ভাবো- সজীৱ হৈ থাকিব, আৰু তেনেক্ষেত্ৰত ই কেৱল কিছুমান মানুহৰ ব্যক্তিগত সাহসিকতাৰ দস্তাবেজ হৈ নাথাকে। ই এনে এক মানদণ্ড হৈ পৰিব, যিটো অসমৰ সমাজখনে স্বাভাৱিক দিনতো নিজৰ বাবে বাৰম্বাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰিব। ই আমাক সোঁৱৰাই থাকিব যে বিপদৰ সময়ত দেখা পোৱা একতা কোনো দুৰ্যোগে সৃষ্টি কৰা কৃত্ৰিম বস্তু নহয়, দুৰ্যোগে কেৱল ইয়াক উন্মোচিত হে কৰে। আমাৰ দৈনন্দিন বিভাজনসমূহৰ অন্তৰালত ই সদায়েই সুপ্ত হৈ আছিল। এই বানে কেৱল আমাক দেখুৱাই দিলে যে ইয়াৰ সন্ধান ক’ত কিদৰে পোৱা যায়।

পানী শুকোৱাৰ পাছত

বানৰ পানী কমিব, প্ৰতিবাৰৰ দৰেই। ভাঙি-ছিঙি যোৱা ঘৰবোৰ পুনৰ সাজি উলিওৱা হ’ব। আজি পানীৰ তলত থকা পথাৰবোৰ আকৌ এসময়ত সেউজীয়া হৈ পৰিব। আশ্ৰয়স্থলীত আশ্ৰয় লৈ থকা সৰু সৰু ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ নিজৰ শ্ৰেণীকোঠালৈ উভতি যাব। সময়ে এই সকলো ভৌতিক ধ্বংসলীলাৰ বহুখিনিয়েই মেৰামতি কৰিব- যদিও সকলোৰে বাবে এইখিনি একেবাৰে একেধৰণে প্ৰযোজ্য নহব, একে গতিৰে প্ৰযোজ্য নহব; বিশেষকৈ যিবোৰ পৰিয়ালৰ ভেটি-মাটি নিশ্চিহ্ন হৈ গ’ল, আপোনজনৰ অকালমৃত্যু হ’ল, যাৰ একোৱেই অৱশিষ্ট নাথাকিল।

প্ৰতিষ্ঠানিকভাৱে পাবলগীয়া অধিকাৰৰ বিকল্প কেতিয়াও চৰকাৰ, কেন্দ্ৰীয় প্ৰশাসন বা এনে পৰিস্থিতিৰ বাবেই গঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু পুঁজি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সলনি সাধাৰণ নাগৰিকৰ উদাৰতা হ’ব নোৱাৰে। পেৰিছ চুক্তিৰ ‘ক্ষতি আৰু লোকচান’ (Loss and Damage) নীতি-নিয়মবোৰ, গ্ৰীন ক্লাইমেট ফাণ্ডৰ অভিযোজন সাহায্য বা ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ প্ৰশমন পুঁজি– এই সকলোবোৰ ব্যৱস্থাই বিদ্যমান হৈ আছে। প্ৰয়োজন কেৱল একেটাই: অসমত প্ৰকৃততে কি হৈ আছে, সেই ভয়াবহ সত্যটোক নিজৰ সুবিধাজনক বাজেট সমীক্ষা বা বাগাড়ম্বৰৰ কৰি থকা বা অদৰকাৰী বিষয় সম্পৰ্কে চৰ্বিতচৰ্বন কৰি মুখ্য ফেন উলিয়াই থকা নিউজ চেনেলৰ দৃষ্টিৰে চোৱাৰ পৰিৱৰ্তে, পৰিস্থিতিৰ গভীৰতা অনুসৰি ৰাজনৈতিক ইচ্ছাশক্তিৰে এই ব্যৱস্থাসমূহ কাৰ্যকৰী কৰা।

পানী শুকাও শুকাও হওতেই, দূৰৰ পৰা এই সমগ্ৰ সংকট প্ৰত্যক্ষ কৰা প্ৰতিজন মানুহৰ বাবে এটা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হ’ল- তেওঁলোকে যাতেএই ঘটনাটোক কেৱল ‘প্ৰতিবছৰে বান হোৱা এটা অঞ্চলৰ গল্প’ বুলি ভাবি পাহৰি নাযায়। এয়া মাথো কেৱল বানৰ কাহিনী নহয়। ই এনে এক সমাজৰ কাহিনী-যি সমাজে নিজৰ কোনো ভুল নোহোৱাকৈয়ে প্ৰতিটো ঋতুতে এটা দুৰ্যোগক নিজৰ বুকুত সহ্য কৰি আহিছে; এনে এক ধৈৰ্য্য আৰু সহনশীলতাৰে, যাক নিজৰ চৰকাৰে কোনোমতে বিনা কষ্টে লাভ কৰা বুলি ভাবি লোৱাৰ অধিকাৰ নাই। ই এনে কিছুমান মানুহৰ কাহিনী-যিসকলে চৰম দুৰ্দশাৰ মুহূৰ্তত ইজনে সিজনক সাৱটি ধৰিছিল। 

অহা বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানী আকৌ উপচি উঠিব। কিন্তু তাৰ বাবে অসম সাজু হৈ থাকিব নে নাই-সেয়া কোনো বতৰ বিজ্ঞানৰ প্ৰশ্ন নহয়, সেয়া এক ৰাজনৈতিক প্ৰশ্ন। ইয়াৰ উত্তৰ নিৰ্ভৰ কৰিব এই অসমখন শাসন কৰা শাসকসকলৰ ওপৰত, আৰু তেওলোকক জবাবদিহি কৰিবলৈ সাজু হ’বলগীয়া আমাৰ সচেতন নাগৰিকসকলৰ ওপৰত, নতুন প্ৰজন্মৰ ওপৰত।

কাৰণ কেৱল পকী ঘৰ-দুৱাৰ বা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে এক সভ্যতা গঢ়ি নুঠে। সভ্যতা গঢ় লৈ উঠে মানুহৰ সামগ্ৰিক সামাজিক মানদণ্ড, জাতীয় চৰিত্ৰ আৰু গুণৰ ওপৰত-যি গুণ উন্মোচিত হয় ঠিক সেই সময়ত, যেতিয়া ঘাইপথসমূহ বানৰ বুকুত সমূলঞ্চে বিলীন হৈ পৰে আৰু ইজনে সিজনলৈ সহায়ৰ হাতখন বঢ়াই দিয়াৰ সিদ্ধান্তৰ বাহিৰে থিয় হোৱাৰ বাহিৰে অইন একো বিকল্প নাথাকে।

MAHABAHU MIRROR

Mahabahu.com is an Online Magazine with collection of premium Assamese and English articles and posts with cultural base and modern thinking.  You can send your articles to editor@mahabahu.com / editor@mahabahoo.com (For Assamese article, Unicode font is necessary) Images from different sources.