বৰফবিহীন পৃথিৱী: সুমেৰু, কুমেৰু, তৃতীয় মেৰু, অসম আৰু হ’ব পৰা সংকট !

বৰফবিহীন পৃথিৱী: সুমেৰু, কুমেৰু, তৃতীয় মেৰু, অসম আৰু হ’ব পৰা সংকট !

অঞ্জন শৰ্মা 

এনে এখন পৃথিৱীৰ কল্পনা কৰা হওক য’ত সুমেৰু, কুমেৰু আৰু তৃতীয় মেৰু হিমালয়ৰ হিমবাহৰ শেৱালী শুভ্ৰ বিস্তাৰ কেৱল স্মৃতিত পৰিণত হৈছে।

এয়া কোনো অবাস্তৱ সপোন নহয়, বৰঞ্চ বিশ্বব্যাপী উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ নিৰন্তৰ অগ্ৰগতিৰ ফলত অতি শীঘ্ৰেই সত্য হ’ব পৰা বাস্তৱ।

‘নেচনেল স্নো এণ্ড আইচ ডাটা চেণ্টাৰ‘ৰ (NSIDC, 2024) তথ্য অনুসৰি, সুমেৰু বা উত্তৰ মেৰু (আৰ্কটিক)ৰ উষ্ণতা বিশ্বৰ গড় উঞ্চতাতকৈ চাৰি গুণ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে, আৰু ১৯৭৯ চনৰ পৰা প্ৰতি দশকত সমুদ্ৰৰ বৰফ ১৩% হাৰত হ্ৰাস পাইছে।

কুমেৰু বা দক্ষিণ মেৰু(এণ্টাৰ্কটিক)ত পৃথিৱীৰ ৬০% খোৱা পানীৰ ভাণ্ডাৰ আছে, আৰু ১৯৯২ চনৰ পৰা ই ২,৭২০ গিগাটন বৰফ হেৰুৱাইছে, যাৰ ফলত বিশ্বৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠ ৭.৪ মিলিমিটাৰ বৃদ্ধি পাইছে (IMBIE, 2023)।

তৃতীয় মেৰু নামেৰে জনাজাত হিন্দু কুশ-হিমালয় অঞ্চলত ১৫,০০০ হিমবাহ বছৰি ০.৩ৰ পৰা ১ মিটাৰ হাৰত পিছুৱাই গৈছে, যাৰ ফলত দক্ষিণ এছিয়াৰ ১.৯ বিলিয়ন মানুহৰ বাবে পানী এক জটিল সমস্যা হৈ পৰিছে (ICIMOD, 2023)।

সেউজীয়া ৰাজ্য অসমত, এই হ্ৰাসমান হিমবাহৰ পৰা উৎপন্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীও হ’ল জীৱন আৰু ধ্বংস দুয়োটাৰে উৎস। বৰফৰ ক্ষয় কেৱল প্ৰাকৃতিক ঘটনা নহয়; ই পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সৰ্বনাশ, অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয় আৰু মানৱ জীৱিকাৰ অভূতপূৰ্ব সংকটৰ পূৰ্বাভাস।

বৰফবিহীন পৃথিৱীৰ গভীৰ পৰিণামসমূহ অন্বেষণ কৰিলে, আৰ্কটিক, এণ্টাৰ্কটিক, তৃতীয় মেৰু আৰু অসমৰ ভাগ্যক একত্ৰিত কৰিলে, লগতে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ নিম্নপ্ৰবাহৰ সংকটৰ বিষয়ে আঙুলিয়ালে – যেনে: সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উত্থানৰ ফলত বাংলাদেশৰ পৰা পুনৰ অসমলৈ লাখ লাখ মানুহৰ সম্ভাৱ্য প্ৰব্ৰজন ; এক ভয়ংকৰ দৃশ্য চকুৰ সন্মুখত ভাঁহি উঠে।

আৰ্কটিক, সমুদ্ৰৰ বৰফ আৰু টুণ্ড্ৰা ( মেৰু অঞ্চলৰ দিগন্ত বিস্তৃত বৃক্ষহীন সমতল অঞ্চল)ৰ হিমায়িত সীমান্ত, পৃথিৱী নামৰ এই গ্ৰহটোৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰধান সূচক। এইবোৰৰ দ্ৰুত উষ্ণতা বৃদ্ধিয়ে পৰিৱেশ তন্ত্ৰক এনে এক তীব্ৰতাৰে বিঘ্নিত কৰে যিয়ে বিশ্বজুৰি প্ৰতিধ্বনিত হয়। সমুদ্ৰৰ বৰফ অদৃশ্য হৈ যোৱাৰ লগে লগে, ভালুক, ছীল আদিৰ দৰে প্ৰজাতিসমূহে নিজৰ বাসস্থান হেৰুৱায়, বিলুপ্তিৰ প্ৰান্তত উপনীত হয়।

আৰ্কটিক মহাসাগৰৰ খাদ্য শৃংখল, যিটো বৰফ-নিৰ্ভৰ শেলাইৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, ভাঙি পৰে, যাৰ ফলত মাছৰ ভাণ্ডাৰ আৰু আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ জীৱন-জীৱিকা বিপদত পৰে। বৰফৰ ক্ষয়ৰ ফলত আৰ্কটিকৰ ‘এলবেডো’, অৰ্থাৎ সূৰ্যৰ পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰাৰ ক্ষমতা, হ্ৰাস পায়, যাৰ ফলত উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ এক দুষ্টচক্ৰ সৃষ্টি হয়।

‘পাৰ্মাফ্ৰষ্ট'( চিৰ হিমায়িত ভূমি), যি এসময়ত হিমায়িত অক্ষয় ভৰাল আছিল, গলি গৈছে, গলিত আছে, যাৰ ফলত ১,৪০০ গিগাটন কাৰ্বন আৰু মিথেন নিৰ্গত হয়—যি বিশ্বৰ ৪০ বছৰৰ CO2 নিৰ্গমনৰ সমতুল্য, ‘ইণ্টাৰগভাৰ্ণমেণ্টেল পেনেল অন ক্লাইমেট চেঞ্জ’ৰ (IPCC, 2023) মতে। ই উষ্ণতা বৃদ্ধিক ত্বৰান্বিত কৰে, বিশ্বজুৰি তাপপ্ৰবাহ, ধুমুহা আৰু খৰাঙক তীব্ৰ কৰে।

অৰ্থনৈতিকভাৱে, বৰফমুক্ত আৰ্কটিকে নতুন জাহাজ পথ আৰু সম্পদ উত্তোলনৰ সুযোগ মুকলি কৰে, কিন্তু ইয়াৰ পৰিণাম অতি ভয়ংকৰ। উপকূলৰ খহনীয়া, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উত্থান আৰু ধুমুহাৰ জোকাৰণিৰ ফলত, ২০৫০ চনৰ ভিতৰত আৰ্কটিকৰ ৩০% পৰিকাঠামো বিপদত পৰিব, ‘আৰ্কটিক মনিটৰিং এণ্ড এছেছমেণ্ট প্ৰ’গ্ৰাম’ৰ (AMAP, 2024) মতে।

ভূ-ৰাজনৈতিকভাৱে, আৰ্কটিকৰ সম্পদৰ বাবে প্ৰতিযোগিতাই ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত উত্তেজনা বৃদ্ধি কৰে, যিটো এসময়ত বৰফৰ দ্বাৰা সীমাবদ্ধ আছিল, তাতো সংঘাতৰ সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰে। আৰ্কটিকৰ দুৰ্দশা এক স্পষ্ট সতৰ্কবাণী: বৰফৰ ক্ষয় কোনো স্থানীয় ট্ৰেজেডী নহয়, বৰঞ্চ বিশ্বজনীন বিপৰ্যয়।

দক্ষিণে, কুমেৰু বা এণ্টাৰ্কটিক বৰফৰ এক বিশাল স্তম্ভ হিচাপে জনাজাত আৰু ইয়াৰ বিশাল বৰফৰ চাদৰে পৃথিৱীৰ উপকূলৰাশিৰ চাবিকাঠি ধৰি ৰাখিছে। পশ্চিম এণ্টাৰ্কটিকাৰ দৰে দুৰ্বল অঞ্চলত বৰফৰ চাদৰ গলি যোৱাৰ ফলত বৰফবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে হেৰুৱালে সমুদ্ৰপৃষ্ঠ ৫৮ মিটাৰ পৰ্যন্ত বৃদ্ধি পাব পাৰে, নিউয়ৰ্কৰ পৰা মুম্বাইলৈকে চহৰসমূহ ডুবি যাব পাৰে আৰু ২১০০ চনৰ ভিতৰত ১.২ বিলিয়ন মানুহ স্থানচ্যুত হ’ব পাৰে- ‘ইউনাইটেড নেচনছ এনভায়ৰণমেণ্ট প্ৰ’গ্ৰাম’ৰ (UNEP, 2024) মতে।

আংশিক গলন, যেনে পশ্চিম এণ্টাৰ্কটিক বৰফৰ চাদৰৰ ধ্বংস, ৩ৰ পৰা ৫ মিটাৰ উত্থানৰ কাৰণ হ’ব পাৰে আৰু নিম্নভূমি ৰাষ্ট্ৰ আৰু উপকূলীয় সম্প্ৰদায়সমূহ ডুবি যাব পাৰে। এই গলা বৰফৰ পানীৰ প্ৰবাহে ‘আটলাণ্টিক মেৰিডিয়নেল ওভাৰটাৰ্নিং চাৰ্কুলেচন’ (AMOC)ক বিঘ্নিত কৰে, যিটো বিশ্বৰ জলবায়ুৰ ধৰণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চালক।

এনে পৰিৱৰ্তিত AMOC-য়ে ইউৰোপত হাড়কপোৱা তীব্ৰতম শীতকালৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু উত্তৰ আমেৰিকাত ঘূৰ্ণিববতাহ তীব্ৰ কৰিব পাৰে, জলবায়ু প্ৰণালীক পুনৰ গঠন কৰি অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিণামৰ সৃষ্টি কৰিবও পাৰে। ইয়াৰ পৰিণাম স্বৰূপে দক্ষিণ মহাসাগৰো ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়, কাৰণ পেংগুইন আৰু ক্ৰিলৰ দৰে বৰফ-নিৰ্ভৰ প্ৰজাতিসমূহো তীব্ৰতাৰে হ্ৰাস হয়, যাৰ ফলত বিশ্বৰ মীন পালন নিৰ্ভৰশীল পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহ বিঘ্নিত হয়।

এণ্টাৰ্কটিকৰ গলন এক মন্থৰ গতিৰ বিপৰ্যয়, ইয়াৰ পৰিণামসমূহ দশকৰ পিছত দশক ধৰি প্ৰকট হয় আৰু শতিকাজুৰি অপৰিৱৰ্তনীয় পৰিৱৰ্তন নিশ্চিত কৰে। ই এক বাস্তৱ সত্য যে বৰফৰ ক্ষয়ৰ আশংকা কেৱল আঞ্চলিক আশংকা নহয়, বৰঞ্চ মানৱ সভ্যতাৰ মূল ভেটি পৰ্যন্ত বিস্তৃত।

তৃতীয় মেৰু, হিন্দু কুশ-হিমালয় অঞ্চলক সামৰি লৈ, পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ আৰু সৰ্বাধিক দুৰ্বল পানীৰ ভান্ডাৰ। ইয়াৰ হিমবাহসমূহে সিন্ধু, গংগা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দৰে নদীসমূহক পানী যোগান ধৰে, যি দক্ষিণ এছিয়াৰ ১.৯ বিলিয়ন মানুহৰ জীৱন ৰেখা হিচাবে অমূল্য বৰঙণি আগবঢ়াই আহিছে। কিন্তু, এই হিমবাহসমূহ এতিয়া পিছুৱাই গৈ আছে, আৰু তথ্য অনুসৰি ২০৫০ চনৰ ভিতৰত হিমবাহ ৫০% নোহোৱা হৈ যাব (ICIMOD, 2023)।

এই ভয়াবহ গলনৰ বাবে নদীৰ প্ৰবাহ ২০ৰ পৰা ৪০% হ্ৰাস হ’ব, আৰু তাৰ ফলত ৮০০ নিযুত মানুহৰ কৃষি, জলবিদ্যুৎ আৰু খোৱা জলৰ যোগান বিঘ্নিত হৈ পৰিব। পৰিণাম ইতিমধ্যে স্পষ্ট: ঋতুভিত্তিক পানীৰ অভাৱে মানুহক পীড়িত কৰে, কৃষকসকলক পথাৰ পৰিত্যাগ কৰি নগৰৰ বস্তিলৈ বা নগৰৰ সমীপৱৰ্তী অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। গলিত হিমবাহসমূহে নতুন বিপদৰ সৃষ্টি কৰে, কাৰণ হিমবাহী হ্ৰদৰ পানীয়ে বিস্ফোৰণ সদৃশ বান (GLOFs) সৃষ্টি কৰি নিম্নপ্ৰবাহৰ বসতিসমূহক ভাবুকি কৰে।

  ‘ইউনাইটেড নেচনছ অফিচ ফৰ ডিজাষ্টাৰ ৰিচ্ক ৰিডাকচন’ৰ (UNDRR, 2024) মতে ২০২৩ চনত, ১৫টা বিস্ফোৰণ সদৃশ বানে (GLOF ঘটনা) অঞ্চলটোত ২ বিলিয়ন ডলাৰৰ ক্ষতি কৰিছিল। এই বিপৰ্যয়সমূহে আঞ্চলিক উত্তেজনা বৃদ্ধি কৰে, কাৰণ পানীৰ সম্পদৰ হ্ৰাসে ভাৰত, চীন আৰু পাকিস্তানৰ মাজত সীমান্তৰ নদীৰ ওপৰত বিবাদৰ সৃষ্টি কৰে। তৃতীয় মেৰুৰ বিচ্ছিন্নতা বিশ্বৰ পানী সংকটৰ এক ক্ষুদ্ৰ প্ৰতিচ্ছবি, য’ত বৰফৰ ক্ষয় জীৱন, জীৱিকা আৰু স্থিৰতাৰ ক্ষয়লৈ পৰিণত হয়।

ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত অসম, পানীৰ দ্বাৰা গঢ় লোৱা আৰু ইয়াৰ অতিৰিক্ততাৰ দ্বাৰা বিপদত পৰা এক প্ৰাচীন অঞ্চল। হিমালয়ৰ হিমবাহৰ পৰা পানী লাভ কৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বুলিলে জীৱনৰ উৎস আৰু ধ্বংসৰ শক্তি দুয়োটা বুজা যায়। হিমবাহ পিছুৱাই যোৱাৰ লগে লগে নদীৰ প্ৰবাহ অনিয়মিত হৈ পৰে, তীব্ৰ খৰাং আৰু বিধ্বংসী বানৰ মাজত দোদুল্যমান হয়।

২০০০ চনৰ পৰা ১৫% অধিক তীব্ৰ বৰষুণৰ ফলত হোৱা মৌচুমী বানপানীয়ে অসমত বছৰি প্ৰায় ১.৫ মিলিয়ন মানুহৰ ক্ষতি কৰে (ইণ্ডিয়া মেটিঅ’ৰলজিকেল ডিপাৰ্টমেণ্ট, 2024)। এই বানপানীৰ ফলত তীব্ৰ হোৱা নদীৰ গৰাখহনীয়াই ৰাজ্যৰ ৪০% ভূমি গ্ৰাস কৰে, ঘৰ, কৃষিভূমি আৰু আন্তঃগাথনি ধ্বংস কৰে। 

 অসমৰ অৰ্থনীতিৰ মেৰুদণ্ডস্বৰূপ কৃষিক্ষেত্ৰ আজি অস্তিত্বৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন। ৰাজ্যৰ মুখ্য শস্য ধান, পানীৰ অভাৱ আৰু তাপৰ বৃদ্ধিৰ ফলত ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ১০%ৰ পৰা ২০% উৎপাদন হ্ৰাসৰ সম্মুখীন হ’ব পাৰে – ‘ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল অৱ এগ্ৰিকালচাৰেল ৰিচাৰ্চ’ৰ (ICAR, 2023) মতে। অসমৰ ৭০% জনসংখ্যা কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হোৱাৰ ফলত এই ক্ষতিসমূহ অসমৰ জনজীৱনৰ মাজেৰে প্ৰতিফলিত হয় আৰু দৰিদ্ৰতা তথা খাদ্য নিৰাপত্তাহীনতা অতি গভীৰ কৰে।

অসমৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও এতিয়া বিপদৰ সন্মুখত পৰিছে। ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ জলাশয়বোৰো অৱক্ষয়ৰ সন্মুখীন হৈছে, যাৰ ফলত অসমৰ গঁড় আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ বাবে ভাবুকিৰ সৃষ্টি হৈছে।

মিচিং-অৰ দৰে জনজাতি সমূহে নদীৰ পাৰৰ ভূমি বানৰ খহনীয়াৰ ফলত হেৰুওৱা হেতুকে বাসভূমি ত্যাগ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰো খহনীয়াৰ সন্মুখীন হৈছে তথা ভৱিষ্যতে অধিক বৃদ্ধি পাব। অসমত হোৱা আৰু অদূৰ ভৱিষ্যতে হ’বলগীয়া বৰফৰ গলনৰ ভয়াবহতাৰ বিষয়ে উজ্জ্বল ছৱি ডাঙি ধৰে- যাৰ মূল কেন্দ্ৰ হ’ল আমি গুৰুত্ব নিদিয়া আৰু কিছু দূৰত থকা হিমবাহসমূহ। 

অদূৰ ভৱিষ্যতে হ’বলগীয়া সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উত্থানৰ সম্ভাৱনীয়তাই অসমৰ ক্ষেত্ৰত এক প্ৰচণ্ড প্ৰত্যাহ্বানৰ এক নতুন মাত্ৰাৰ ইংগিত দিয়ে আৰু সেয়া হ’ল, বাংলাদেশৰ ভূমি সাগৰৰ গৰ্ভত জাহ গ’লে পুনৰ বাংলাদেশৰ পৰা লাখ লাখ মানুহৰ প্ৰব্ৰজন হোৱা খাটাং। কোনেও বাধা দি ৰাখিব নোৱাৰিব। ১০০/২০০ বা ১০০০/২০০০ মানুহ নহয়, লাখ লাখ মানুহে যেতিয়া অসমৰ সীমাৰে প্ৰৱেশ কৰিব – কোনে বাধা দিব পাৰিব?

১৭০ নিযুত জনসংখ্যাৰ নিম্নভূমি ৰাষ্ট্ৰ বাংলাদেশ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধিৰ লগে লগে সাগৰত জাহ যাব বুলি বিভিন্ন গৱেষকৰ গৱেষণাত প্ৰকাশিত হৈছে। বৰ্তমানলৈ প্ৰকাশিত বিভিন্ন গৱেষণা অনুসৰি ২১০০ চনৰ ভিতৰত সম্ভাৱ্য ১ মিটাৰ উত্থান হ’লে বাংলাদেশৰ ১৭% ভূমি সাগৰত জাহ যাব পাৰে আৰু ২ কোটি মানুহক ভূমিহীন কৰিব (World Bank, 2024)। সেইসকলৰ সৰহভাগেই প্ৰতিবেশী ভাৰতত, বিশেষকৈ বাংলাদেশৰ সৈতে ৪,০৯৬ কিলোমিটাৰ সীমান্ত ভাগ কৰা অসমত আশ্ৰয় বিচাৰিবই।

এয়া কোনো কাল্পনিক পৰিস্থিতি নহয়; অসমে ইতিমধ্যে বাংলাদেশৰ পৰা অসমলৈ হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিন ধৰি সংগ্ৰাম কৰি আহিছে। আগৰে পৰাই হৈ থকা প্ৰব্ৰজনৰ উপৰিও ১৯৭০ আৰু ১৯৮০ৰ দশকত লাখ লাখ মানুহে সীমান্ত পাৰ হৈ অসমলৈ আহিছিল, যাৰ ফলত পিছলৈ প্ৰচণ্ড উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু ঐতিহাসিক অসম আন্দোলনৰ সৃষ্টি হৈছিল।

সেই ৬ বছৰীয়া আন্দোলনেও অসমৰ একো উন্নতি সাধন কৰিব নোৱাৰিলে , বৰং এখন চুক্তি কৰাৰ নামত ভেকোভাওনা কৰি ১৯৭১ চনৰ পিছত অহাবোৰকো অসমত স্থায়ীভাৱে থকাৰ সুবিধা কৰি দিয়া হ’ল। ১৯৭১ চনলৈ অহাবোৰো অসমৰ পৰা বিতাৰিত নহ’ল। শত শত ছাত্ৰ যুৱকে প্ৰাণ আহুতি দিয়া ৬ বছৰৰ সুদীৰ্ঘ আন্দোলনৰ ফলাফল যদি এনে হয়, জলবায়ুৰ ফলত হোৱা নতুন প্ৰব্ৰজনৰ তৰংগ কেনে হ’ব পাৰে আৰু হ’লে অসমৰ অৱস্থা কেনে হ’ব পাৰে – ভাবিলেও ভয় লাগে।

অসমৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব ইতিমধ্যে প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৪০০ জন, গতিকে নতুনকৈ আহিবলগীয়া সকল আহিলে কি হ’ব পাৰে? ভূমি, চাকৰি আৰু পানীৰ বাবে প্ৰতিযোগিতাই বিশেষকৈ জটিল জাতিগত আৰু ধৰ্মীয় খিচিৰিৰ ধোঁৱা ওলাই থকা অঞ্চলত প্ৰচণ্ড সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰিব ।

ৰাজনৈতিক কাৰণত, ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ লোভত, অসমত বিদেশী নাগৰিকৰ অবৈধ প্ৰব্ৰজনৰ বিৰুদ্ধে হোৱা অসম আন্দোলনৰ তথাকথিত ফলস্বৰূপ ‘অসম চুক্তি’ৰ বয়স ইতিমধ্যে বালক অৱস্থাৰ পৰা কৈশোৰ অতিক্ৰমি যৌৱনৰ শেষ প্ৰান্তত উপনীত হৈছে ( ৪০ বছৰ হ’ল অসম চুক্তিৰ), ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিক পঞ্জী (NRC)ৰ খদমদম কাঁহ পৰি জীণ গ’ল, এতিয়া মানুহেও পাহৰিবলৈ ধৰিছে বা হতাশ হৈ উচ্চাৰণ নকৰা হৈছে। সেইবোৰ বেলেগ অধ্যায়, ইয়াত আলোচনা নকৰো । কিন্তু বাংলাদেশৰ ভূমি জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত বা গোলকীয় উষ্ণতাৰ ফলত যদি সাগৰত জাহ যায়, তাৰ কি ফলাফল হয় – কল্পনা কৰাও সম্ভৱপৰ নহয়। 

বৰফবিহীন পৃথিৱীৰ বিশ্বজনীন পৰিণামসমূহ হ’ল সকলোকে হতবাক কৰা আৰু মানৱ জীৱনৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতিটো দিশক স্পৰ্শ কৰা পৰিণাম। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উত্থান আৰু পানীৰ অভাৱে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ৩০ কোটি মানুহক ভূমিহীন কৰিব পাৰে, বিশ্বৰ আন্তঃগাথনি আৰু অৰ্থনীতিসমূহক ধ্বংস কৰিব পাৰে (World Bank, 2024)।

‘আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি’য়ে (IMF, 2024) প্ৰকাশ কৰিছে যে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ ফলত ২১০০ চনৰ ভিতৰত বিশ্বৰ GDP ১০% হ্ৰাস পাব আৰু ভাৰতৰ দৰে নিম্ন-আয়ৰ দেশসমূহে ২০% পৰ্যন্ত ক্ষতিৰ সন্মুখীন হ’ব।

স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত আশংকা বহুগুণে বৃদ্ধি পাব, যিহেতু পানীয়ে বহন কৰা ৰোগ আৰু অপুষ্টিৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বৃদ্ধি পাব, যিবোৰ ইতিমধ্যে বছৰি ৫০ লাখ লোকৰ জীৱন গ্ৰাস কৰা তাপপ্ৰবাহৰ দ্বাৰা তীব্ৰতৰ হ’ব (World Health Organization, 2024)। এই সংকটৰ অইন মাত্ৰাসমূহো সমানেই গভীৰ।

বৰফৰ গলনে আৰ্কটিকৰ খিলঞ্জীয়া লোকৰ ওপৰত, ক্ষুদ্ৰ দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰৰ ওপৰত যিদৰে প্ৰভাৱ পেলাব, অসমৰ দৰে কৃষিভিত্তিক সমাজতো ভয়ংকৰ প্ৰভাৱ পেলাব। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে দায়ীসকলে ইয়াৰ গধুৰ বোজা বহন কৰিব লাগিব – সেয়া সত্য, কিন্তু বহুত পলম হৈ যাব। 

তথাপিও, সম্পূৰ্ণ আশাহীন হ’লে নহ’ব। বৰফৰ গলন হ্ৰাসৰ বাবে ১.৫°C ত উষ্ণতা সীমিত কৰিবলৈ ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ‘নেট-শূন্য নিৰ্গমন’ অৰ্জনৰ বাবে সাহসী, সমন্বিত কাৰ্য্যৰ প্ৰয়োজন। কিন্তু বৰ্তমানৰ নীতিসমূহে ২১০০ চনৰ ভিতৰত ২.৮°C উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ সপোন দেখুৱায়, (UNFCCC, 2024)।

অসমত, ২০২৩-২০৩০ চনৰ ৫০০ মিলিয়ন ডলাৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী পৰিচালনা প্ৰকল্পই বানপানীৰ প্ৰতিৰোধ, পূৰ্ব সতৰ্কীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বহনক্ষম কৃষিৰ সমন্বয় সাধন কৰি এক পৰিকল্পনা ডাঙি ধৰিছে । বিশ্বজুৰি, স্থিতিস্থাপক আন্তঃগাথনি আৰু নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ওপৰত বিনিয়োগে বৰফৰ গলনৰ প্ৰকোপ হ্ৰাস কৰিব পাৰে। পেৰিছ চুক্তিৰ দৰে শক্তিশালী চুক্তিৰ জৰিয়তে আন্তৰ্জাতিক সহযোগিতা, দুৰ্বল অঞ্চলসমূহলৈ সম্পদৰ প্ৰবাহ নিশ্চিত কৰিবলৈ অপৰিহাৰ্য।

তৃতীয় মেৰুৰ বাবেও বছৰি ১০০ বিলিয়ন ডলাৰৰ প্ৰয়োজন (ICIMOD, 2024)। আৰ্কটিকৰ খিলঞ্জীয়া লোকসকলৰ পৰা অসমৰ পথাৰৰ কৃষকলৈকে খিলঞ্জীয়াসকলক ক্ষমতাসম্পন্ন কৰিলেহে সমাধানসমূহ ন্যায়সঙ্গত আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে সংবেদনশীল হোৱাটো নিশ্চিত হ’ব পাৰে। আৰু আজিৰ দিনৰ বিজ্ঞান – প্ৰযুক্তিয়ে আশা প্ৰদান কৰে—পানী সংৰক্ষণ আৰু জলবায়ু-স্থিতিস্থাপক শস্যৰ উদ্ভাৱনে অসমৰ দৰে স্থানত স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

বৰফৰ ভয়ংকৰ গলন মানৱসমাজলৈ এক স্পষ্ট আহ্বান, গলিত হিমবাহ আৰু উত্থিত সমুদ্ৰত খোদাই কৰা এক ভয়ংকৰ সতৰ্কবাণী। আৰ্কটিক, এণ্টাৰ্কটিক, তৃতীয় মেৰু আৰু অসম, এইবোৰ পৃথক পৃথক ট্ৰেজেডী নহয়, বৰঞ্চ বিশ্বজনীন সংকটৰ এক পূৰ্বাভাস । 

তথ্যসূত্ৰ:

AMAP (2024). আৰ্কটিক জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আপডেট. আৰ্কটিক মনিটৰিং এণ্ড এছেছমেণ্ট প্ৰ’গ্ৰাম।

ICIMOD (2023). হিন্দু কুশ হিমালয় মূল্যায়ন. আন্তৰ্জাতিক কেন্দ্ৰ ফৰ ইণ্টিগ্ৰেটেড মাউণ্টেন ডেভেলপমেণ্ট।

IMBIE (2023). বৰফৰ চাদৰৰ ভৰ ভাৰসাম্য আন্তঃতুলনা অভ্যাস. NASA/ESA

IPCC (2023). ষষ্ঠ মূল্যায়ন প্ৰতিবেদন. ইণ্টাৰগভাৰ্ণমেণ্টেল পেনেল অন ক্লাইমেট চেঞ্জ।

NSIDC (2024). আৰ্কটিক সমুদ্ৰৰ বৰফৰ খবৰ আৰু বিশ্লেষণ. নেচনেল স্নো এণ্ড আইচ ডাটা চেণ্টাৰ।

UNDRR (2024). বিশ্বজনীন বিপৰ্যয়ৰ প্ৰত্যাহ্বান, হ্ৰাস মূল্যায়ন প্ৰতিবেদন. ইউনাইটেড নেচনছ।

UNEP (2024). নিৰ্গমনৰ শূন্যতা প্ৰতিবেদন. ইউনাইটেড নেচনছ এনভায়ৰণমেণ্ট প্ৰ’গ্ৰাম।

World Bank (2024). জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু প্ৰব্ৰজন প্ৰতিবেদন. World Bank Group।

IMF (2024). বিশ্বৰ অৰ্থনৈতিক দৃষ্টিভংগী. আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি।

WHO (2024). জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু স্বাস্থ্য প্ৰতিবেদন. বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা।

UNFCCC (2024). ৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে নিৰ্ধাৰিত অৱদানৰ সংশ্লেষণ প্ৰতিবেদন. ইউনাইটেড নেচনছ ফ্ৰেমৱৰ্ক কনভেনচন অন ক্লাইমেট চেঞ্জ।

IMD (2024). বাৰ্ষিক জলবায়ু সাৰাংশ. ইণ্ডিয়া মেটিঅ’ৰলজিকেল ডিপাৰ্টমেণ্ট।

ICAR (2023). ভাৰতীয় কৃষিত জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ. ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল অৱ এগ্ৰিকালচাৰেল ৰিচাৰ্চ।

Mahabahu.com is an Online Magazine with collection of premium Assamese and English articles and posts with cultural base and modern thinking.  You can send your articles to editor@mahabahu.com / editor@mahabahoo.com(For Assamese article, Unicode font is necessary) Images from different sources.