মাটি

সঞ্জীৱ কুমাৰ নাথ

(১)

৪৫৪ কোটি মান বছৰ আগতে আন্ত:নাক্ষত্রীয় ধূলিৰ এটা প্রকাণ্ড ঘূর্ণীয়মান মেঘৰ পৰা সূর্য আৰু সূর্যক প্রদক্ষিণ কৰা গ্রহবোৰৰ সৃষ্টি হৈছিল হেনো। জ্বলন্ত অগ্নিপিণ্ডহেন ঘূর্ণীয়মান পৃথিৱীয়ে বহু যুগ ধৰি অসংখ্য উল্কা, শিলা খণ্ডৰ আঘাত সহি সহি ক্রমাত শীতল হ’ল আৰু পৃথিৱীৰ বুকুত মহাসাগৰ আৰু মহাদেশবোৰ সৃষ্টি হ’ল। ৩৫০ কোটি বছৰ মান আগতে ক্ষুদ্র এককোষী জীৱৰ সৃষ্টি হ’ল। তাৰো বহু, বহু পিছত ক্রমাত উন্নতৰ জীৱৰ সৃষ্টি হ’ল, আৰু ৫৪.১ কোটি মান বছৰৰ আগতে জীৱ-জগতৰ বৈচিত্র চমকপ্রদ ভাৱে বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। ২৫.২ কোটি মান বছৰ আগতে ভীমাকাৰ ডাইনছৰ বোৰে পৃথিৱীত প্রভূত্ব বিস্তাৰ কৰিলে, কিন্তু ৬.৬ কোটি মান বছৰ আগতে প্রকাণ্ড গ্রহাণুৰ আঘাটে সৃষ্টি কৰা ভয়ংকৰ পৰিবেশত ডাইনছৰবোৰ মৰি শেষ হৈ গ’ল। ডাইনছৰ-শূন্য পৃথিৱীত স্তন্যপায়ী জীৱবোৰৰ বৃদ্ধি হ’ল। অর্থাৎ এটা জীৱৰ বহু দীঘলীয়া প্রভূত্বৰ পিছত অন্য এটাৰ প্রভূত্ব বিস্তাৰ;একেলগে, “সবকা সাথ, সবকা বিকাশ” নহয়।

এইদৰে বহু যুগৰ অন্তত, মাত্র ৩ লাখ বছৰ মান আগতে হ’ম’ ছেপিয়েনছ অর্থাৎ মানৱৰ সৃষ্টি হ’ল। যদি ৪৫৪ কোটি বছৰীয়া এই ইতিহাসক এটা দিন বুলি ধৰা হয়, তেন্তে মানৱৰ সৃষ্টি এই দিনৰ শেষ হ’বলৈ মাত্র ৫.৭ চেকেণ্ড মান থাকোঁতে হয়। বছৰৰ গণনাৰ প্রথমটো বছৰ (1 CE) আৰম্ভ হয় সেই দিন শেষ হ’বলৈ ৩৮.৫ মিলিচেকেণ্ড থাকোতে, অর্থাৎ শেষ চেকেণ্ডটোৰ ১০০০ ভাগৰ ৩৮.৫ ভাগ বাকী থাকোঁতে। ১৫০০ চন (১৫০০ চন মানে ইওৰোপীয় নৱজাগৰণৰ জয়যাত্রা..……“নতুন” দেশ/বজাৰ/মাটি বিচাৰি ইওৰোপৰ শক্তি সমূহৰ প্রতিযোগিতা……আজটেক আৰু ইঙ্কা সাম্রাজ্য…….বিভিন্ন প্রান্তত বিভিন্ন সাম্রাজ্যৰ দপদপনি….নিজৰ মাটিৰ সীমা বঢ়োৱাৰ প্রতিযোগিতা…..) আৰম্ভ হয় শেষ চেকেণ্ডৰ ১০০০ ভাগৰ ৯.৯ ভাগ থাকোঁতে, আৰু ২০০০ চন আৰম্ভ হয় সেই শেষ চেকেণ্ডৰ ১০০০ ভাগৰ ০.৪৮ ভাগ বাকী থাকোঁতে।

এই সংখ্যাবোৰ সঠিক নহ’লেও সঠিকৰ ওচৰা ওচৰি হ’ব। এনেয়ো আমাৰ মনেনো ৪৫৪ কোটি বছৰ বা ০.৪৮ মিলিচেকেণ্ড ক’ত বুজি পায়? অতি ক্ষুদ্র, ক্ষণিক আমাৰ অস্তিত্ব; মহাজাগতিক হিচাপ উপলব্ধি কৰিব পৰা ক্ষমতা আমাৰ নাই, মাত্র অংক কৰি সংখ্যাৰ পার্থক্য দেখা পাওঁ।কিন্তু কচুপাতৰ পানীৰ দৰে ক্ষন্তেকীয়া জীৱনধাৰী মানুহৰ কামনা-বাসনা, লোভৰ জানো অন্ত আছে? ৪৫৪ কোটি বছৰ আগেয়ে আৰম্ভ হোৱা ঘটনা ৰাজিৰ অন্তত যেতিয়া আমি (সর্বশেষত) আহি ওলালোহি, তেতিয়া আমি ক’লোঁ যে এই পৃথিৱী আমাৰ। এয়া আমাৰ মহাদেশ, আমাৰ দেশ, প্রদেশ, জিলা, উপ-জিলা, চহৰ, গাওঁ, চুবুৰী, ঘৰ। এয়া মোৰ মাটি। বেৰ দি পৃথক কৰি লৈছোঁ। মোৰ।মাটি, পানী, গছ-গছনি, পাহাৰ, নদী সকলোতে আমাৰ অধিকাৰ। এয়া আমাৰ। এয়া মোৰ। বিশেষকৈ, এয়া মোৰ। মোৰ। মোৰ।

মাটি লাগে মানুহক। মাটিৰ মানুহক মাটি লাগে। বহু শতাব্দী ধৰি বহু কষ্ট সহি মহাসাগৰত নাও মেলি দি ইউৰোপীয় শক্তি সমূহে কৰিছিল মাটিৰ সন্ধান—নতুন দেশ, নতুন মাটি, কেঁচা মালৰ নতুন ভাণ্ডাৰ,নতুন বজাৰ। মাটিৰ সন্ধান কৰি চলে বলে কৌশলে বহি লৈছিল আফ্রিকাত, এছিয়াত। ১৮৮৪-১৮৮৫ চনত বার্লিনত হোৱা এলানি সভাত ইওৰোপীয় দেশ কেইখনমানে আফ্রিকা মহাদেশৰ মাটি নিজৰ ভাগত ভাগ কৰি পেলালে। জন্মদিনৰ কে’ক কটাৰদৰে আফ্রিকাৰ মানচিত্র কাটি টুকুৰা টুকুৰ কৰিলে। আফ্রিকাৰ অনেক দেশৰ মাজত থকা চিধা সীমান্তবোৰ সেই খকুৱাহঁতে কটা ৰেখাৰেই চিন।

India — Clipping from the Daily Herald, 4 June 1947 – WikiCommons.

স্বাধীন ভাৰতৰ মাটিৰ ভাগ হ’ল—এয়া হিন্দুস্তান, এয়া পাকিস্তান। স্বাধীন ভাৰতৰ প্রদেশবোৰৰ মাটিৰ ভাগ হ’ল। স্বাধীন অসম/কামৰূপ/কমতা/প্রাগজ্যোতিষপুৰ কাৰ আছিল? এই মাটি কাৰ আছিল? বিভিন্ন শক্তিৰ বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন ঠাইত উত্থান-পতন হোৱাৰ পিছত, এদিন এখন “অসম” ইংৰাজে নিজৰ ভাৰত নামৰ কলনিৰ অন্তর্ভুক্ত কৰাৰ সুবিধা পালে। পিছত স্বাধীন ভাৰতৰ প্রদেশ হ’ল অসম। ভাৰতৰ ভিতৰতে লেখতলবলগীয়া, ডাঙৰ, বৈচিত্রপূর্ণ এক ভূখণ্ড। কিন্তু সময়ত অসমৰ মাটি ভাগ ভাগ হ’ল। নাগালেণ্ডে ক’লে “আমি অসম নহয়, আমি নাগালেণ্ড”। মনিপুৰে, মেঘালয়ে….সকলোৱে ক’লে, “আমি অসম নহয়”। গতিকে এখন বৃহৎ অসমক কাটি কাটি ভাগ কৰি দিয়া হ’ল—নাগালেণ্ড, অৰুণাচল, আদি। ব্রহ্মপুত্র-বৰাকক সাবতি এখন সৰু অসম থাকিলগৈ, কিন্তু মাজে মাজে তাতো নতুন নতুন ৰেখা টনা হ’ল—ইয়াত এওঁলোকৰ নিজৰ শাসন চলিব, ইয়াত এওঁলোকৰ ভাষা চলিব। সৰু অসমো ভাগ ভাগ হ’ল।

“সৰু” অসম (বৰ অসম?) কাৰ? এই মাটি কাৰ? কিমানদিন ধৰি ইয়াত বসবাস কৰা সকলৰ এই মাটি? নতুন ব্যৱসায় কৰি বিকাশ কৰা সকলক কিমান মাটি দিয়া যায়?মাটিৰ ওপৰত কাৰ অধিকাৰ বেছি? খেতিৰ বাবে মাটি নে চিমেন্ট ফেক্টৰীৰ বাবে মাটি? হেজাৰ হেজাৰ বিঘা মাটি কোনে পায়? কিয় পায়? এই মাটি কাৰ? বিকাশৰ দামামা বজোৱা সকলৰ নে কপালৰ ঘাম মাটিত পেলাই কষ্ট কৰি খেতি কৰাসকলৰ? মাটি কাৰ? কাৰ মাটি? এই মাটি ধান,কুঁহিয়াৰ, কল, চাহ খেতিৰ বাবে নে বিদেশী পাম গছৰ খেতিৰ বাবে? দীপৰ বিল মাটিৰে পুতি উদ্যোগ গঢ়া সকলৰ মাটি নে তাত মাছ ধৰি জীৱিকা নির্বাহ কৰা সকলৰ মাটি? এই মাটি কাৰ? কোনে কোনে এই মাটিত অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিব পাৰিব? অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিব পৰাকৈ ধন, শক্তি, চাতুৰী কাৰ আছে?

(২)

পৃথিৱীৰ মাটি-পানী আদিৰ পৰাইতো সকলো জীৱৰ সৃষ্টি, মানুহৰো। পঞ্চভূতৰেগঢ়া এই শৰীৰ। পঞ্চ ভূত (আকাশ, বায়ু, অগ্নি, জল, স্থল) মোৰ নহয়,পঞ্চ ভূত মোৰ সৃষ্টি নহয়, কিন্তু পঞ্চভূতেৰেই গঢ়া হৈছে মোৰ এই শৰীৰ।

মাটিৰ মানুহ আমি……“সেই আত্মাৰ পৰা আকাশৰ সৃষ্টি হ’ল, আকাশৰ পৰা বায়ু, বায়ুৰ পৰা অগ্নি, অগ্নিৰ পৰা জল, জলৰ পৰা পৃথিৱী, পৃথিৱীৰ পৰা ঔষধি সমূহ, ঔষধি সমূহৰ পৰা অন্ন, অন্নৰ পৰা মনুষ্য…..” (তৈত্তিৰীয় উপনিষদ, ব্রহ্মানন্দ ৱল্লী, ২-১)

মাটিৰ মানুহ আমি……And the Lord God formed man of the dust of the ground, and breathed into his nostrils the breath of life; and man became a living soul (Genesis 2:7, King James Version of the Bible).

মাটিৰ মানুহ আমি…..“Indeed We created man from the sounding clay moulded from black mud.” (Surah Al-Hijr 15: 26)

উপসংহাৰ :প্রথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়তকুৰি শতিকাৰ বিস্ময়কৰ এক প্রতিভা, দার্শনিক লুদৱিগ উদ্গেনষ্টাইনক (১৮৮৯-১৯৫১) স্বাস্থ্যজনিত কাৰণত যুদ্ধত ভাগ লোৱাৰ পৰা ৰেহাই দিব বিচৰা হৈছিল, কিন্তু মৃত্যুৰ সৈতে মুখামুখি হৈ নিজৰ চৰিত্রৰ নিজে পৰীক্ষা কৰাৰ লোভ সামৰিব নোৱৰা উদ্গেনষ্টাইনে ৰণত ভাগলৈ সাহসিকতাৰ পৰিচয় দিছিল আৰু তাৰ বাবে পুৰস্কৃত হৈছিল। যুদ্ধক্ষেত্রতো হেনো উদ্গেনষ্টাইনে নিজৰ সৈতে লৈ ফুৰা এটা কাহিনী আছিল লিও তলস্তয়ৰ “মানুহ এজনক কিমান মাটিৰপ্রয়োজন?” (“How Much Land Does a Man Need?”। এই বিখ্যাত গল্পটো নজনা মানুহ নিশ্চয় বৰ কম হ’ব, গতিকে ইয়াত তাৰ বর্ণনা নিষ্প্রয়োজন।

black telescope under blue and blacksky — Photo by Lucas Pezeta on Pexels.com

Sanjeev Kumar Nath, sanjeevnath21@gmail.com

Mahabahu.com is an Online Magazine with collection of premium Assamese and English articles and posts with cultural base and modern thinking. You can send your articles to editor@mahabahu.com / editor@mahabahoo.com (For Assamese article, Unicode font is necessary) Images from different sources.