মোগল সম্ৰাটৰ হাৰেমত মহিলাৰ যৌন জীৱন

মোগল সম্ৰাটৰ হাৰেমত মহিলাৰ যৌন জীৱন

দিলীপ দৈমাৰী 

মোগল হাৰেমৰ ভিতৰত নাৰীক কেনে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল তাৰ চমু আভাসঃ

মোগল হাৰেম আছিল এক বিশাল শাৰীৰিক স্থান য’ত সমগ্ৰ বিশ্বৰ বিভিন্ন অঞ্চল, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন মহিলাক সম্ৰাটৰ সৈতে ঘনিষ্ঠতা আৰু ঘনিষ্ঠতাৰ স্তৰৰ ভিত্তিত সজাই থোৱা আছিল। ই আছিল এক জটিল প্ৰতিষ্ঠান যিয়ে মোগল অভিজাত শ্ৰেণীৰ বহুবিবাহ আৰু বিলাসী জীৱনশৈলীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।

মোগল হাৰেমৰ ইতিহাস

‘হাৰেম’ শব্দটোৰ উৎপত্তি নিকট পূৱত হৈছিল আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা “নিষিদ্ধ স্থান; sacrosanct, sanctum,” আৰু ব্যুৎপত্তিগতভাৱে শব্দটোৰ আৰবী সংজ্ঞাৰ সৈতে জড়িত, যাৰ অৰ্থ হৈছে “এটা পবিত্ৰ অলংঘনীয় স্থান; পৰিয়ালৰ মহিলা সদস্য।” সময়ৰ লগে লগে এই শব্দটোৱে বহুবিবাহিত ঘৰৰ নাৰীৰ এনে এটা ক্ষেত্ৰক বুজাবলৈ ধৰিলে য’ত তেওঁলোকৰ কোৱাৰ্টাৰ ঘৰৰ পুৰুষৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল।

হাৰেমত মোগলৰ পত্নী আৰু মহিলা আত্মীয় আছিল আৰু বেছিভাগ মহিলাই জন্ম, বিবাহ, নিযুক্তি বা উপহাৰৰ ৰূপত প্ৰতিষ্ঠানটোত প্ৰৱেশ কৰিছিল।

এই মহিলাসকলে পৰ্দাৰ নিয়ম মানি চলিব বুলি আশা কৰা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হ’ল তেওঁলোকক হাৰেমৰ পৰা (য’ত তেওঁলোকে বিলাসীভাৱে বাস কৰিছিল), তেওঁলোকৰ ইচ্ছা অনুসৰি ওলাই যাবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল; কিছুমান মহিলাই অৱশ্যে স্থানীয় মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰাৰ বাবে আৰু সম্ৰাটৰ সৈতে চিকাৰ আৰু দৰ্শন কৰিবলৈ গৈছিল। হয় বিশৃংখলভাৱে সজাই তোলা পেলেংকিন পিন্ধি – নহয় হাতীৰ পিঠিত যাত্ৰা কৰিছিল।

হাৰেমৰ মুখ্য কৰ্তৃপক্ষ আছিল সম্ৰাটৰ পত্নী আৰু প্ৰত্যক্ষ মহিলা আত্মীয়; তেওঁলোকৰ তলত উপপত্নীসকল আছিল। হাৰেমৰ ভিতৰতে কোঠা দিয়াসকলৰ ভিতৰত ‘লেডিজ-ইন-ৱেইটিং’, দাসী, ৰান্ধনী, চাকৰ, বিষয়া, চকীদাৰ আদিও আছিল।

হাৰেমত কেইবাখনো ধুনীয়া বাগিচা আৰু ফোৱাৰা আছিল, লগতে কেইবাটাও সুকীয়া বিভাগ আছিল, যিবোৰৰ প্ৰত্যেকেই ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ বিভিন্ন প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ কাম কৰিছিল। খাদ্য আহিছিল ৰাজকীয় ৰান্ধনীগৃহৰ পৰা, যি ‘বাৱাৰচি খানা’ নামেৰে জনাজাত আছিল; ‘আকবৰ খানা’ই খোৱাপানী আৰু মদৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল আৰু ‘মায়ৱা খানা’ই ফলৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ইম্পেৰিয়েল কাৰখানাই ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰৰ বস্তু যেনে কাপোৰ, গহনা, ঘৰুৱা সামগ্ৰী আদি যোগান ধৰাৰ দায়িত্ব লৈছিল।

আকবৰৰ হাৰেমৰ সংগঠন

ফতেহপুৰ ছিক্ৰী নিৰ্মাণ হোৱাৰ সময়ত সম্ৰাট আকবৰে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰশাসন পুনৰ সংগঠিত কৰিছিল।

তেওঁৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ যি অংশত মহিলা বাসিন্দাসকল আছিল, সেই অংশটোক ‘জেনানা’ বুলি কোৱা হৈছিল আৰু ইয়াত ৫০০০ৰো অধিক মহিলাৰ বাসস্থান আছিল। বহুতে বিশ্বাস কৰে যে প্ৰতিগৰাকী মহিলাৰ নিজৰ বাবে এটাকৈ কোঠা আছিল; কিন্তু আন অধিক বাস্তৱসন্মত দাবীসমূহে কয় যে কেৱল ৰাজকীয় সদস্য আৰু সম্ৰাটৰ প্ৰিয়সকলকহে ব্যক্তিগত এপাৰ্টমেণ্টৰ ব্যৱস্থা কৰা হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি।

আকবৰে জেনানাক সুকীয়া ভাগত ভাগ কৰিছিল: দাৰোগাসকলে বাসিন্দাসকলৰ সংগঠনমূলক প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিছিল আৰু শান্তি বজাই ৰখাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল; টেহৱিল্ডাৰসকল আছিল একাউণ্ট বিষয়া যিয়ে বাসিন্দাসকলৰ দৰমহা আৰু বিত্তীয় ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰিছিল; মহলদাৰ আছিল উচ্চতম পৰ্যায়ৰ মহিলা দাসী আৰু সম্ৰাটৰ বাবে চোৰাংচোৱাৰ উৎস হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু অনাগাসকল আছিল ৰাজকীয় নাৰ্ছ।

আকবৰৰ হাৰেমটোৱেই আছিল নিয়ম-নীতি আৰু পদ্ধতিৰে প্ৰথম সংগঠিত হাৰেম আৰু ভৱিষ্যতে কিছু সময়ৰ বাবে তেওঁৰ বংশধৰসকলে (জাহাংগীৰ, শ্বাহজেহান আৰু ঔৰংজেব) ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিছিল। ইয়াৰ বৰ্ণনা তলত দিয়া ধৰণে কৰা হৈছিল,

‘আকবৰৰ হাৰেমত পাঁচ হাজাৰ মহিলা আছিল আৰু এই পাঁচ হাজাৰ মহিলা তেওঁৰ ৩৭ গৰাকী পত্নীৰ পৰা পৃথক আছিল। সম্ৰাটৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ ওচৰত এটা ধাবা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তাত ইমানবোৰ গণিকা গোট খাইছিল যে গণনা কৰাটোও কঠিন হৈ পৰিছিল। কোনোবা দৰবাৰীয়ে নতুন ছোৱালী এজনীক ঘৰলৈ নিব বিচাৰিলে আকবৰৰ পৰা অনুমতি ল’ব লাগিছিল। বহু সময়ত ধুনীয়া ছোৱালী কঢ়িয়াই নিবলৈ মানুহৰ মাজত কাজিয়া হৈছিল। এবাৰ আকবৰে নিজেই দুই এজনী গণিকাক মাতি আনি সুধিছিল- কোনে প্ৰথমে ভোগ কৰিলে।”

জাহাংগীৰৰ হাৰেমৰ সম্প্ৰসাৰণ

ছোৱালী বা মহিলাই হাৰেমত প্ৰৱেশ কৰিলে তেওঁ হেৰেমৰ বাহিৰৰ সকলো সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছিল আৰু গোটেই জীৱন প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰত থাকিব লাগিব। সম্ৰাটৰ নিজৰ মৃত্যু হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো সেইসকলক হাৰেমৰ পৰা ওলাই যাবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল; বৰঞ্চ হাৰেমৰ এটা স্বতন্ত্ৰ অংশত আৰু অধিক নিৰ্জনতালৈ ঠেলি দিয়া হৈছিল, যাক চুহাগপুৰা বুলি কোৱা হৈছিল।

জাহাংগীৰৰ যুগত ভাৰতলৈ অহা ডাচ বণিক ফ্ৰান্সিস্কো পেলচাৰ্টৰ মতে জাহাংগীৰ মোগল ৰজাৰ ইতিহাসৰ আটাইতকৈ কামুক ৰজা হিচাপে সুপৰিচিত আছিল আৰু তেওঁৰ হাৰেমক প্ৰায়ে মোগলৰ কাম-কাজ বুজাবলৈ উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় – এটা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে হাৰেম। মাত্ৰ ২৫ বছৰ বয়সতে তেওঁৰ ২০ গৰাকী ভিন্ন মহিলাৰ সৈতে আইনগতভাৱে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু তেওঁৰ হাৰেমত ৩০০ৰো অধিক দাসী আছিল, যিটো তেওঁৰ সমগ্ৰ শাসনকালত নিতৌ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা যেন লাগিছিল।

বিশেষকৈ জাহাংগীৰে নিজৰ মহলবোৰ বিশৃংখলভাৱে সজাই তোলাত মনোনিৱেশ কৰিছিল, য’ত তেওঁ আৱাসী মাইকী মানুহবোৰক আৱাহন কৰাৰ আগতে গধুৰ সাজ-পোছাক, অলংকাৰ আৰু সুগন্ধিৰে সজাই পৰাই “কামনাপূৰ্ণ কামুকতা” জোৰকৈ প্ৰক্ষেপ কৰিছিল। এই কথাটো তেওঁৰ নাৰীৰ প্ৰতি থকা কামনাৰ অদম্য পিয়াহৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছিল।

হাৰেমৰ ভিতৰৰ ছোৱালীবোৰৰ সৈতে জাহাংগীৰৰ সম্পৰ্ক

জাহাংগীৰৰ প্ৰতিগৰাকী পত্নীক এটা সুকীয়া কোঠাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল আৰু এগৰাকী পত্নীৰ বাবে ২০ গৰাকীলৈকে দাসীক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। মাহেকীয়া ভাট্টাও দিয়া হৈছিল, যি ভাট্টা ব্যৱহাৰ কৰি গহনা আৰু কাপোৰ কিনি নিজকে সজাই পৰাই তুলিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।

এই মহিলাসকলে জাহাংগীৰৰ সংগ লাভ কৰিবলৈ যিমান পাৰে সিমান কৰিছিল: অতিৰিক্ত সাজ-পোছাক সজ্জিত কৰাৰ উপৰিও তেওঁৰ ৰুচি অনুসৰি বিশেষ খাদ্য আৰু মিঠা মাংস বনাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে প্ৰলোভিত কৰিবলৈ নিজকে তেওঁৰ ওচৰত বিভিন্ন ধৰণে উপস্থাপন কৰিছিল।

যেতিয়াই সম্ৰাটে কোনো বিশেষ পত্নীক লগ পোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল, তেতিয়াই তেওঁৰ মহলখন বিভিন্ন ধৰণে সজাই থোৱা হৈছিল আৰু গোটেই গাত কামুকতা জগোৱা সুগন্ধি ছটিয়াই দিয়া হৈছিল।

মহলত সোমালেই পত্নীৰ দাসীসকলে লগে লগে তেওঁৰ কাপোৰ খুলি গোটেই শৰীৰত গোলাপ আৰু চন্দনৰ ক্ৰীম ঘঁহিছিল। কিছুমান ছোৱালীয়ে তেওঁৰ শৰীৰত গোলাপ পানী ছটিয়াই দিয়াৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে তেওঁক মালিচ কৰিছিল যেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ পত্নীৰ সৈতে কথা পাতিছিল যিয়ে বেছিভাগেই কেৱল তেওঁৰ ‘ইগো’ক কেতিয়াও অন্তহীন প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু তেওঁৰ শৰীৰত নিজকে সঁপি দি ধন্য হৈছিল।

এই সময়বোৰত জাহাংগীৰ আৰু তেওঁৰ নিৰ্বাচিত পত্নীয়ে অত্যধিক পৰিমাণৰ ৱাইন, আফিং আৰু অন্যান্য উদ্দীপক দ্ৰব্য সেৱন কৰিছিল। গোটেই সময়খিনি জাহাঙ্গীৰে ছোৱালীবোৰৰ মাজত উলংগ হৈ বহি থাকিছিল; যদি তেওঁৰ কোনোবা সুন্দৰী দাসীয়ে তেওঁৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে, তেন্তে সেই মহিলাগৰাকীৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাত পত্নীৰ কোনো বাধা নাছিল, ওজৰ – আপত্তিৰ থল নাছিল।

সম্ৰাটে যিমান বিচাৰে ৰাতি সিমানেই চলিছিল, বেছিভাগেই পুৱালৈকে; যদি ইয়াৰ শেষলৈকে সম্ৰাটে যথেষ্ট সন্তুষ্ট হয়, তেন্তে তেওঁ নিৰ্বাচিত পত্নী বা দাসীক নিজৰ প্ৰিয় কৰি পুৰস্কৃত কৰিছিল, যাৰ অৰ্থ হ’ল তাই একচেটিয়া সুবিধা লাভ কৰা। কিন্তু যদি তেওঁ তেওঁলোকৰ যিকোনো এজনৰ ওপৰত অসন্তুষ্ট হৈ গুচি যায়, তেন্তে তেওঁলোকক ‘দুৰ্ভাগ্যৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া’ হৈছিল।

হাৰেমৰ ভিতৰত মহিলাৰ জীৱন

 হাৰেমৰ ভিতৰৰ সেই মহিলাসকলেও বিলাসী জীৱন যাপন কৰিছিল (আটাইতকৈ দামী কাপোৰ পিন্ধিছিল, উত্তম খাদ্য খাইছিল, আৰু আটাইতকৈ বিলাসী মহলত বাস কৰিছিল), কিন্তু তেওঁলোকে গতিশীলতাৰ স্বাধীনতা আৰু যৌন আনন্দৰ দৰে মৌলিক মানৱ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত হৈছিল।

হাৰেমৰ পৰা ওলাই যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছিল আৰু সম্ৰাটৰ আড়ম্বৰৰ অন্ত নপৰালৈকে তেওঁলোকে কেতিয়াও পুৰুষৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন নকৰাকৈয়ে গোটেই জীৱনটো পাৰ হৈ গৈছিল। এই ভাগ্যৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ তেওঁলোকৰ কিছুমানে প্ৰায়ে হাৰেমৰ বিষয়াৰ সৈতে অবৈধ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি নিজৰ জীৱন বিপন্ন কৰিছিল।

হাৰেমৰ উদ্দেশ্য আছিল কেৱল আনন্দৰ বাবে, মৃত্যু আৰু ৰোগৰ দৰে হতাশাজনক বিষয়ৰ বাবে নহয়। সেয়েহে যেতিয়াই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ কোনো বাসিন্দা অসুস্থ হৈ পৰে, তেতিয়াই তেওঁলোকক বিমৰ্খানালৈ পঠিয়াই দিয়া হৈছিল আৰু ভাল নোহোৱালৈকে (আৰু যদি) তেওঁলোকক ভিতৰতে আৱদ্ধ কৰি ৰখা হৈছিল।

বিমৰ্খানাত থকা অসুস্থ মহিলাসকলৰ চিকিৎসা কৰা হ’লেও তেওঁলোকে এক অকলশৰীয়া জীৱন কটাবলগীয়া হৈছিল; বিশেষকৈ মৰিবলৈ তালৈ লৈ যোৱা বয়সস্থ মহিলাসকলে দাসীসকলৰ বাহিৰে আন কোনো দৰ্শনাৰ্থী বা সংগ নাপাইছিল। যদি তেওঁলোক সম্ৰাটৰ প্ৰিয় মানুহৰ ভিতৰত এজনী হ’লহেঁতেন – তেন্তে তেওঁ হয়তো কেইবাবাৰো তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গ’লহেঁতেন।

আন সম্ৰাটৰ হাৰেমত মাত্ৰ প্ৰায় পাঁচ শতাংশ মহিলা ‘ষ্টাফ’হে যৌন আনন্দৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, আনহাতে বাকীসকল আছিল মহিলা কৰ্মচাৰী যিয়ে হাৰেমৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু সম্ৰাটৰ মহিলা আত্মীয়ৰ যত্ন লোৱাৰ দায়িত্ব লয়। বেছিভাগ বিষয়াই নপুংসক আছিল যাতে দাসীসকলে তেওঁলোকৰ লগত যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিব নোৱাৰে। প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰৰ পৰা কোনো ধৰণৰ বিদ্ৰোহ ৰোধ কৰিবলৈ সকলোতে চোৰাংচোৱাও আছিল।

সম্ৰাট আছিল একমাত্ৰ পুৰুষ যিয়ে হাৰেমত মুক্তভাৱে ঘূৰি ফুৰিব পাৰিছিল; ছোৱালীবোৰে আন প্ৰতিজন পুৰুষৰ লগত কঠোৰ পৰ্দাৰ নিয়ম পালন কৰিব লাগিছিল।

মূলতঃ প্ৰতিজন সম্ৰাটৰ আৰ্থিক সামৰ্থ্য আৰু মৰ্যাদা অনুসৰি হাৰেমসমূহ সংগঠিত কৰা হৈছিল। এটা কথা সাধাৰণ আছিল হাৰেমৰ সামগ্ৰিক গঠন। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল কেৱল পুৰুষৰ (সম্ৰাট) যৌনতৃপ্তিৰ আনন্দ আৰু সুবিধাৰ বাবে, মহিলাগৰাকীৰ বাবে নহয়।

[With help from many sources]

Mahabahu.com is an Online Magazine with collection of premium Assamese and English articles and posts with cultural base and modern thinking.  You can send your articles to editor@mahabahu.com / editor@mahabahoo.com ( For Assamese article, Unicode font is necessary)