হালধি : এবিধ বিস্ময়কৰ মছলা

– ডা০ ভূপেন শইকীয়া |

আন বহুতৰ দৰে হালধিৰ সোণোৱালী হালধীয়া ৰং মোৰো বৰ প্ৰিয় ৷ মোৰ স্মৃতিৰ মানস পটৰ এচোৱা সেই বৰণে আৱৰি ৰাখিছে ৷ পিছে আজি মই ৰঙৰ কথা নহয়, হালধিৰ গুণাৱলীৰ সৈতেহে আপোনালোকক পৰিচিত কৰাব খুজিছোঁ ৷ অসমীয়া জনজীৱনত হালধিৰ প্ৰয়োগ সকলোৱে দেখি অহা কেইটিমান হ’ল – ব’হাগ বিহুত গা ধুবলৈ মাটি মাহ আৰু কেঁচা হালধিৰ পিচা মিশ্ৰণ সানি লোৱা , অসমীয়া বিয়াত দৰা-কইনাক নোঁৱাবলৈ-ধুৱাবলৈ, মৃতকৰ সৎকাৰতো মাহ-হালধি সানি স্নান কৰোৱা, খুন্দা-খুন্দলি খালে কেঁচা হালধিৰ পিচি প্ৰলেপ দিয়া  আদি ৷ ৷ অসমৰ বহু অঞ্চলত মৰা শ যদি ৰাতি ৰাখিবলগীয়া হলে  শটো মাটিত শোৱাই চাৰিওফালে হালধিৰ গুড়িৰে বেৰি দিয়া হয়। তাৰ ফলত পোক-পৰুৱা নালাগে আৰু কোঠাটোত বেয়া গোন্ধ নোলায় !

               বহু হাজাৰ বছৰ আগৰ পৰাই আমাৰ দেশ ভাৰতবৰ্ষত নানান ৰোগৰ ঘৰুৱা আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাত, সিদ্ধ আৰু য়ুনানী চিকিৎসাত হালধিৰ প্ৰয়োগ চলি আহিছে ৷ চীন দেশতো পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত হালধিৰ প্ৰয়োগ চলি অহাৰ কথা জনা যায় ৷ ইউৰোপ মহাদেশত ১৩শতিকাৰ পৰা ব্যৱসায়ী সকলৰ যোগদি হালধিৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হোৱা বুলি জনা যায় ৷

            বিশ্বত বছৰি ৮লাখ টন হালধিৰ উৎপাদন হয় ৷ তাৰে ৭৫শতাংশ ভাৰতে উৎপন্ন কৰে ৷ অৰ্থাৎ ভাৰত হ’ল হালধিৰ সৰ্ববৃহৎ উৎপাদনকাৰী দেশ ৷ বাংলাদেশ, পাকিস্তান,  শ্ৰীলংকা, টাইৱান, চীন, ম্যানম্যাৰ, ইণ্ডোনেচিয়া আদি হ’ল আন হালধিৰ উৎপাদনকাৰী দেশ ৷ মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাতো ব্যৱসায়িক ভিত্তিত হালধিৰ খেতি হয় ৷ ভাৰতবৰ্ষ আৰু দক্ষিণ-পূব এচিয়া হ’ল হালধিৰ স্বাভাৱিক বসতি স্থল ৷ প্ৰাচীন কালৰ পৰাই সেই অঞ্চলৰ লোকে হালধিক এবিধ মছলাগুণযুক্ত খাদ্য আৰু বনৌষধি হিচাবে  ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে ৷ আমেৰিকাৰ খাদ্য আৰু ঔষধি বিভাগে হালধিক নিৰাপদ প্ৰাকৃতিক খাদ্যত মিহলাব পৰা ৰং বুলি স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে ৷

           বহু হাজাৰ বছৰ আগৰ পৰাই আমাৰ দেশ ভাৰতবৰ্ষত নানান ৰোগৰ ঘৰুৱা আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাত, সিদ্ধ আৰু য়ুনানী চিকিৎসাত হালধিৰ প্ৰয়োগ চলি আহিছে ৷  আমাৰ দেশত হালধি ব্যৱহাৰ কৰি নিম্নলিখিত ৰোগৰ চিকিৎসা কৰা হৈছিল -গাৰ বিষ,বাত বিষ, চৰ্দি, চৰ্মৰোগ, লিভাৰৰ অসুখ, বদহজমি,শ্বাসজনিত ৰোগ, ক্লান্ত-অৱসাদ দূৰ কৰিবলৈ ৷  চীন দেশতো পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত হালধিৰ প্ৰয়োগ চলি অহাৰ কথা জনা যায় ৷ নেপালত পৰম্পৰাগত ৰোগ চিকিৎসাত হালধি ব্যৱহাৰ কৰা হয় ৷ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত ভাতৰ বৰণ পীত বৰণৰ কৰিবলৈ হালধিৰ প্ৰয়োগ কৰা হয় ৷ পাৰসী, ইৰাণী, মৰক্কো, ভিয়েটনামী,ইণ্ডোনেচিয়া,থাইলেণ্ড- নিবাসী আদিৰ মাজত হালধিৰ ব্যৱহাৰ অতীজ কালৰ পৰা এৰাব নোৱৰা আছিল বুলি জনা যায় ৷

           দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা, মহাৰাষ্ট্ৰ, গোৱা, কোংকন আদি অঞ্চলত খাদ্যবস্তুৰ টোপোলা বান্ধিবলৈ হালধি গছৰ পাত ব্যৱহৃত হয় ৷ উত্তৰ ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত বিবাহত কইনাৰ গাত হালধি ঘঁহা ‘হল্দি ৰচম’ আৰু পশ্চিম বংগত ‘গায়ে হলুধ’ প্ৰথাৰ প্ৰচলন চলি আহিছে ৷ তামিলনাডু,অন্ধ্ৰ, তেলেংগানা আদি ঠাইৰ বিবাহটো হালধি অপৰিহাৰ্য্য ৷ দূৰ্গাপূজাৰ নৱপত্ৰিকা বিধানতো হালধিৰ স্থান অপৰিহাৰ্য্য ৷

          খাদ্যৰ মছলা হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ ওপৰিও  হালধিক পুৰণিকালৰ পৰা কাপোৰত দিয়া ৰং হিচাবেও ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে ৷ বৌদ্ধ ভিক্ষুসকলে পৰিধান কৰা নিজ বস্ত্ৰত,বাংলাদেশী আৰু ভাৰতীয় কুটীৰ শিল্পীসকলে বনোৱা শাৰিত হালধিৰে প্ৰকৃতিক ৰং বুলোৱা হয় ৷

        এটা সময়ত কোনো পদাৰ্থৰ অম্লতা বা খাৰুৱা গুণ চিনাক্ত কৰিবলৈ হালধিৰে নিৰ্মিত কাগজ (Curcuma paper) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল ৷ এচিড মাধ্যমত এনে কাকত হালধীয়া পৰে আৰু খাৰুৱা মাধ্যমত এনে কাকত ৰঙা-মূগা বৰণৰ হৈ পৰে ৷

            বিভিন্ন ভাষাত হালধিক কি বোলে ?

               অসমীয়াত হালধিৰ আন নাম হ’ল হৰিদ্ৰা ৷  বড়ো (হালদৈ), খাচী (চিনৰাই), কাৰ্বি (থাৰমিউ), ডিমাছা (শ্লুকদি), দেউৰী (আচিৰি), টাই (থাও-মিন), বাংলা (হলুদ),মৰাঠী(হলদ), ওৰিয়া(হলদি), গুজৰাটী (হলদাৰ),কানাড়া (অৰিচিনা), কাশ্মিৰী (লেডাৰ), পঞ্জাবী (হল্দি, হলদৰ,হৰধল), তামিল (মঞ্জল), তেলেগু (পাচুপু), উৰ্দূ (হল্দি) ৷ লেটিন নাম হ’ল- Curcuma loga linn, Domestica Valeton, Cucuma aromatic আৰু ইংৰাজী নাম হ’ল –Turmeric, Indian saffron  ৷ ব’টানিকেল নাম হ’ল –Cucuma longa  ৷ বংশ- Zingiberaceae (Ginger family) – আদা আৰু ইলাচী হ’ল এই একে বংশৰ ৷

            হালধি গছৰ বৰ্ণনা : – এজোপা হালধিৰ গছ ৩ৰ পৰা ৫ফুট ওখ হব পাৰে  ৷ ২০ৰ পৰা ৩০ডিগ্ৰী চেলচিয়াচ তাপমান হ’ল ইয়াৰ বাবে উপযুক্ত বাতাবৰণ ৷ গছৰ শ্ৰীবৃদ্ধিৰ বাবে যথেষ্ট পানীৰ প্ৰয়োজন ৷  ৮৷ ১০মাহত গছ পূৰঠ হয় ৷ গছত পাতল হালধীয়া ফুল ফুলে ৷ মাটিৰ তলত আদাৰ নিচিনা থোপাথুপি শিপাৰ বিকাশ হয় ৷ এই শিপাৰ অংশ কাটি আন ঠাইত ৰুলে নতুন গছ হয় ৷ উপযুক্ত পৰিসৰ পালে টাবটো হালধি ৰোপন কৰিব পাৰি ৷ শিপা শুকুৱাই পিহিলে হালধি গুড়ি (পাউদাৰ) হয় ৷

   কি কি উপযোগী তত্ব হালধিত থাকে ?

           সেই তত্বসমূহ হ’ল ফাইটো-নিউট্ৰিয়েন্ট (কুৰকুমিন, ডিমিথস্কি-কুৰকুমিন, টিউমেৰন,

টিউমেনৰল); ডায়েটেৰী ফাইবাৰ, ভিটামিন-বি ৬, ভিটামিন-এ, ভিটামিন-ডি,ভিটামিন-চি, ভিটামিন-এ, খনিজ (আইৰণ, মেংগানিজ, প’টেচিয়াম,ক’পাৰ,কেলচিয়াম,চ’ডিয়াম), প্ৰটিন ৷ ক’লেষ্টেৰল শূণ্য ৷ কেলৰিৰ পৰিমান ২৪ ৷ কুৰকুমিন (Curcumin ) হ’ল হালধিত থকা আটাইতকৈ লাগতিয়াল তত্ব ৷ হালধিৰ বৰণ ইয়েই কৰে ৷ হালধিৰ অনেক বৈশিষ্ট  ইয়াৰ পৰাই আহিছে ৷

   হালধিৰ বিষয়ে গবেষকসকলে কি কয় ?

               পাঠকে শুনি হয়তো আচৰিত হব বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা ১০ হাজাৰৰো অধিক  হালধিৰ ওপৰত গবেষণামূলক প্ৰৱন্ধ প্ৰকাশিত হৈছে ৷ নিবন্ধসমূহত থোৰতে হালধিৰ নিম্নলিখিত গুণৰ ওপৰত আলোচনা হৈছে : সংক্ৰমণৰোধক, মনৰ উদাসীনতা দূৰীকাৰক, বিষহাৰক, ক’লেষ্টৰল হ্ৰাস কৰোতা, মেদবহুলতা কমোৱা গুণযুক্ত, চৰ্মৰোগৰ উপকাৰী, কৰ্কট ৰোগ ৰোধক, বাত-বিনাশক, ডায়েবেটিজ নিয়ন্ত্ৰক, এন্টিক’এগুলেন্ট  ক্ৰিয়া আদি ৷

               অন্যান্য দৰবৰ সৈতে হব পৰা সংঘাত (Drug interaction ) – পেটৰ এচিডিটিৰ চিকিৎসাত সঘনে ব্যৱহৃত হোৱা দৰব (ৰেনিটিডিন, ফেমটিডিন,চিমেটিডিন, লেন্সপ্ৰাজল,অমিপ্ৰাজল); ডায়েবেটিজৰ দৰব; এন্টিক’এগুলেন্ট দৰব (এচপ্ৰিন,ক্লপিডগ্ৰিল, ৱাৰফেৰন) আদি দৰবৰ ব্যৱহাৰ কৰোতাসকলে হালধিৰ ব্যৱহাৰত সতৰ্ক হোৱা বাঞ্চনীয় ৷

           এদিনত এজন লোকে ব্যৱহাৰ কৰা হালধিৰ পৰিমান কিমান হোৱা উচিত ?

            ৫০০মিলিগ্ৰাম দিনটোত তিনিবাৰ অৰ্থাৎ এদিনত ১৫০০মিলিগ্ৰাম হ’ল উপযুক্ত আৰু নিৰাপদ মাত্ৰা ৷ অত্যধিক সেৱনৰ পৰা হব পৰা পাৰ্শ্বক্ৰিয়াসমূহ হ’ল -বমি, ওকালি, পেটৰ অসুখ,মূৰঘূৰণি ৷

   * উপকাৰিতাৰ দীঘলীয়া তালিকাখনলৈ লক্ষ্য কৰক : –

• কৰ্কট ৰোগ প্ৰতিৰোধক – এন্টিঅক্সিডেন্টে ফ্ৰি-ৰেডিকেল বিনষ্ট কৰে ৷

• টাইপ-২ডায়েবেটিজ আৰু ইয়াৰ জটিলতাস্বৰূপে হব পৰা ৰেটিনোপেথি আৰু নিউৰোপেথি ৰোধকৰাৰ ক্ষমতাযুক্ত ৷ পৰীক্ষাগাৰত হালধিক ডায়েবেটিজৰ দৰব মেটফৰ্মিনকৈ শক্তিমন্ত দেখা গৈছে ৷

• ক’লেষ্টেৰল নিয়ন্ত্ৰক-  দেহৰ অপকাৰী ট্ৰাইগ্লিচাৰাইড আৰু হ্ৰাস কৰে ৷

• মেদবহুলতা কমায় ৷

• হৃদৰোগৰ পৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে ৷

• সংক্ৰমণৰোধক -এন্টিবেক্টেৰিয়েল, এন্টিভাইৰেল গুণযুক্ত ৷

• ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বঢ়ায় ৷

• মানসিক চিন্তা, ডিপ্ৰেচন কমোৱাত ফ্লোৱেক্সটিনৰ দৰে সক্ষম ৷

• স্মৃতিশক্তি বঢ়ায় ৷ এলঝেইমাৰৰ দৰে ৰোগৰ চিকিৎসাত উপযোগী ৷

• পাৰকিনচনিজম আদি স্নায়ুৰোগ ৰোধ কৰে ৷

• বাত বিষৰ উপশম ঘটায় ৷

• শৰীৰত বয়সৰ ছাপ পৰিব নিদিয়ে ৷ ছাল সোতোৰা পৰা ৰোধ কৰে ৷

• শালমন ভাল কৰে ৷

• ছালৰ দাগ আতৰ কৰাত হালধিৰ প্ৰলেপ সহায়ক ৷

• জুয়ে পুৰাৰ চিকিৎসাত উপযোগী ৷ জুয়ে পুৰাৰ চিকিৎসাত প্ৰলেপ হিচাবে প্ৰয়োগ প্ৰাচীনকালৰ পৰাই চলি আহিছে ৷ বাৰ্ণৰ গভীৰতা বেচি হলে ৩০০মিলিগ্ৰাম দিনে ৩বাৰকৈ খাব লাগিব ৷ Turmeric বা Curcumin 300 mg কেপচুল বজাৰত উপলদ্ধ ৷

• শৰীৰৰ যিকোনো ঘাঁ হালধিৰ প্ৰয়োগে শুকুৱাত সহায় কৰে।

• হালধি গাখীৰৰ লগত মিহলাই ৰাতিপুৱা খালে এলাৰ্জি ৰোগ আতৰোৱাত সহায় হয়।

• ছালৰ বিভিন্ন ৰোগৰ (লুপাচ, চ’ৰিয়াচিচ,একজিমা)  চিকিৎসাত ব্যৱহৃত হয় ৷

• বিষহাৰক, বাত,আৰ্থাইটিচ আদি ৰোগৰ চিকিৎসাত উপযোগী ৷

• পেটৰ নানাবিধ পুৰণি অসুখ যেনে আলচাৰেটিভ ক’লাইটিচ, ইৰিটেবল বাৱেল চিনড্ৰম আদিত উপযোগী ৷

• কেটেৰেক্ট, ইউভিআইটিচ আদি চকুৰ অসুখ ৰোধ কৰে ৷

• চকু ৰঙা পৰা অসুখ ( কনজাংটিভাইটিচ)ত হালধি পিহি নাইবা গুড়ি হালধি পানী মিহলাই পেষ্ট তৈয়াৰ কৰি পৰিষ্কাৰ কাপোৰত সানি লৈ চকুত মাজে মাজে লগাই থাকিলে  সকাহ পোৱা যায় ৷

• লিভাৰৰ অসুখ, আভোক, জণ্ডিচ,চিৰচিচ আদিত উপযোগী ৷

• কেচা মাংসত হালধি সানি কেবাদিনলৈ ভালে ৰাখিব পাৰি, গোন্ধ নোলায় ৷

   সতৰ্কবাণী –

• পিত্তত পাথৰ থকা লোকৰ বাবে হালধি অপকাৰী ৷ হালধিয়ে পিত্তৰ সংকোচন কৰাৰ ফলত পেট বিষ হব ৷

• কিডনিৰ পাথৰ থাকিলেও হালধি বেচি খালে কেলচিয়াম অক্সালেট বৃদ্ধি হোৱাৰ ফলত পাথৰৰ আকাৰ বাঢ়িব পাৰে ৷

• গৰ্ভৱতী মহিলাই অতিমাত্ৰাত হালধি সেৱন কৰিলে জৰায়ুৰ সংকোচন কৰাৰ ফলত গৰ্ভপাত হব পাৰে ৷

• এন্টিক’এগুলেন্ট দৰব খাই থকা ৰোগীয়ে সতৰ্কতাৰ  হালধি সেৱন কৰিব ৷

* যি কোনো কাৰণত জণ্ডিচ হলে বহুতোলোকে হালধি খাবলৈ বাদ দিয়ে ৷ সেয়া অজ্ঞতা, এটি ভুল ধাৰণা ৷ লিভাৰৰ যি কোনো অসুখত হালধি উপযোগী ৷ কিন্তু পিত্তত আৰু কিডনিত পাথৰ হলে হালধি নাখাব ৷

(ডা০ ভূপেন শইকীয়া, ডোহা, কাটাৰ)